ابو القاسم سلطانى

244

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

قديم‌ترين كتاب پارسى كه خواص آن آمده است پزشكىنامه تاليف 1317 هجرى قمرى مىباشد كه با نام زراوند ويرژينى آمده است . ريشه‌ها به صورت انفوزيون همراه با اسيدهاى معدنى و مواد تلخ ، همچنين تنطور آن همراه با تنطور دارچين در سوءهاضمه تجويز مىشده است ( B . P . C 1949 ) . در يك‌صد سال پيش در بيمارستانهاى پاريس از دم‌كرده 40 گرم در يك ليتر آب استفاده مىشده است . مدت دم‌كرده 2 ساعت بوده است . جوشانده 8 تا 16 گرم در ليتر و نيز گرد آن به مقدار 5 % تا 2 گرم به عنوان محرك و معرق استفاده مىشود همچنين از اسانس آن در ليكورسازى استفاده مىشود . گياه را امروزه به عربى لوف عطرى ، لوف عتر ، ارسطلوخيا ثعبانيه ، الجذور الثعبانيه مىنامند . Code - 613 مشمش Armeniaca vulgaris Lam درختى است كه بومى تركستان و مغولستان مىباشد و انواع وحشى آن در چين ديده مىشود و از سه قرن پيش از ميلاد پرورش آن در چين رواج داشته است و به چينى آن را هزينگ Hesing مىناميده‌اند . در سده قبل از ميلاد به ايران وارد شده است و به زبان پهلوى هليك ، زردالوگ و شفتالوك ارمنيك ناميده شده است . در اوائل قرن اول ميلادى يونانيها و روميها توسط ارامنه با آن آشنا شده و تصور كرده‌اند كه منشاء اصلى آن ارمنستان مىباشد لذا يونانيها آن را Melon armeniacon ، پلينوس و ديوسكوريد Armeniaca ناميده‌اند كه همين نام علمى جنس قرار داده شده است همچنين روميها آن را Armeniacum malum نيز ناميده‌اند . لينه اين درخت را Prunus armeniaca نام‌گذارى كرده بود كه معنى آن به يونانى قديم آلوى ارمنى مىباشد . بلندى اين درخت به 6 متر مىرسد شاخه‌ها در اطراف گسترده ، برگ ساده ، پهنك گرد يا بيضوى يا قلبى شكل به رنگ سبز روشن يا سبز مايل به زرد با كناره دندانه‌دار و نوك‌تيز ، گل‌ها درشت سفيد يا صورتى بدون دمگل و داراى 5 گلبرگ و مقدار زيادى پرچم مىباشد . ميوه پرورشى درشت ، خوش‌طعم ، شيرين و ميان‌بر آن به رنگ زرد روشن و در داخل ميوه هسته قرار دارد . مغز هسته بادامىشكل با پوست نازك و طعم تلخ و كمى شيرين است . كاربرد آن در طب سنتى : به‌طورىكه گفته شد ديوسكوريد آن را Armeniaka ناميده و حنين آن را به ارمانيقا معرب نموده و نام عربى آن را مشمش ذكر نموده است ديوسكوريد مىنويسد : ارمانيقا را به اسپانيولى بارقوقيا 1 * مىنامند و آن معروف است و در بلاد خراسان مىباشد خوش‌طعم است ، آن را در آفتاب خشك نموده و به نواحى مختلف فرستاده مىشود آن مسهل صفراست خوردن آن موجب تبهاى عفونى مىشود . بهتر است كه در امر درمان از آن استفاده نشود . طعم مشمش اسپانيا از شفتالو بهتر و زيان آن براى معده كمتر است ( تت دياسقوريدوس م 2 ش 126 ص 113 و 482 ) .