ابو القاسم سلطانى
223
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
پراكندگى گياه : معمولا بهطور گروهى در زمينهاى كشتنشده ، متروك ، خرابهها ، كورهراهها و پرچينهاى اغلب نقاط اروپا و قسمتى از آسيا و شمال امريكا بهطور خودرو مىرويد و در بيشتر نقاط بخصوص در ژاپن كشت مىشود . محل رويش آن در ايران ، شرق خراسان ، علىآباد بين عباسآباد و قائمشهر ، ولىآباد كندوان ، شهرستانك ، لشگرك ، اراك در دره گردو ، مرند به طرف تبريز ، رودبار زير درختان زيتون مىباشد . تركيبات شيميائى : گياه از نظر اينولين غنى بوده و بيش از 50 درصد وزن ريشه را تشكيل مىدهد . عناصر فعال آن عبارتند از يك اسانس روغنى ، گلوكزيدى به نام لاپين يا لاپوزيد ، نوعى اولئورزين ، آمينواسيدهائى مانند a - butyric acid Guanidino - n - ، اسيدهاى جرب و اسيدهاى فنلى مانند استيك اسيد ، بوتيريك اسيد ، لوريك اسيد ، ميريستيك اسيد ، كافهئيك اسيد ، كلروژنيك اسيد و يك ماده بنام آرك تيوپيكرين Arctiopicrine ، موسيلاژ و نمكهاى كلسيم ، پتاسيم ، منيزيم به فرم فسفات و سولفات برگ آن بيشتر حاوى تانن بوده و بهجز آن داراى تركيبات فوق الذكر مىباشد . كاربرد گياه در طب سنتى : ديوسكوريد ذيل Arkion كه اصطفن و حنين آن را به ارقطيون معرب نمودهاند مىنويسد : ارقطيون را فروسوفيون 1 * نيز ناميدهاند برگ آن شبيه برگ كدو ولى بزرگتر ، سختتر و رنگ آن به سياهى مىزند و داراى كرك است و بدون ساقه 2 * مىباشد و داراى ريشهاى بزرگ و سفيد مىباشد و اگر به اندازه يك درهم از آن با دانه صنوبر خورده شود در چرك بوجود آمده در سينه سودمند است و ضماد آن در درد مفاصل همراه با خارش سودمند است و برگ آن در زخمهاى مزمن موثر است ( ترجمه از دياسقوريدوس م 4 - ش 89 ص 349 ) . ارقطيون 3 * : جالينوس در ششم گويد آن دو نوع است يكى برگ آن كوچك . . . اما آنكه برگش شبيه برگ كدو ولى از آن بزرگتر و سختتر مىباشد خشككننده ، تحليلبرنده و كمى قابض است بنابراين برگ آن زخمهاى كهنه را درمان مىكند ( تت الحاوى ج 20 ص 85 ) . ارقطيون ديوسكوريد در مقاله چهارم گويد آن را قروسونس و قروسوقوسون 4 * گويند . . . ( جامع مفردات ج 1 - 19 ) . ارقطيون فارسى است 5 * به يونانى ارقيسون گويند گياهى است كركدار ساقه آن چهارگوش كمتر از يك ذرع ، دانه آن به اندازه حجم زيره سياه بهترين آن تازه و تندمزه آن و گرم و خشك است و در درجه سوم يا دوم ، در بيماريهاى دهان و دندان ، درد سينه ، خلط خونى و چركى ، درد مفاصل بهترين داروست اما به كليه آسيب مىرساند مصلح آن روغنها و مقدار خوراك آن 6 درهم و جانشين آن شيح است ( تذكره 41 ) . . . حكيم مومن و عقيلى خراسانى علاوه بر موارد استعمال درمانى فوق الذكر خوردن 225 گرم از جوشانده