ابو القاسم سلطانى
183
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
ميوهها بيضى مسطح به رنگ قهوهاى شكلاتى مىباشند . منشاء اوليه گياه جنوب اروپا و غرب آسيا مىباشد از جمله در مصر ، حبشه ، ايران به حالت وحشى مىرويد . شبت را از زمانهاى بسيار قديم مىشناختهاند مصريها آن را Amisi اكدىها شبتو Shebetto عبريها شبت Shebet و يونانيها آن را Anethon ناميدهاند . بقراط آن را مىشناخته و در انجيل نيز از آن نام برده شده است . ديوسكوريد ذيل Anethon كه اصطفن و حنين آن را به انثيون معرب نمودهاند مىنويسد : خوردن جوشانده اين گياه و دانه آن خون قاعدگى را زياد نموده و قولنج و نفخ و حالت تهوع ناشى از توقف زياد طعام در معده را بر طرف مىنمايد و موجب زياد شدن پيشاب و تسكين سكسكه مىشود و زيادروى در مصرف آن ديد چشم را ضعيف و اسپرم را كم مىنمايد و اگر بانوان در جوشانده آن به نشينند درد رحم را تسكين مىدهد و خاكستر ميوه مانع از رشد دانههاى بواسير مىگردد ( دياسقوريدوس م 3 ش 55 ص 266 ) . شبت ، دياسقوريدوس گويد جوشانده گل و دانه گياه پيشاب را زياد ، قولنج و نفخ و حالت تهوع . . . 1 * . جالينوس گويد جوشانده آن در روغن زيتون تحليلبرنده درد ، خوابآور و پزنده آماسهاى نرمى است كه نمىپزند و اگر آن را بسوزانند در درجه سوم گرم و خشك مىشود و در اين حالت براى دملهاى نرم چركين موثر مىباشد بويژه اگر قرحه در اعضاء تناسلى باشد و اگر دمل قديمى در قلفه 2 * ايجاد شده باشد باعث سرباز كردن آن مىشود . ابن ماسه گويد روغن آن ضد نفخ و دانه آن موجب زيادتر شدن شير مادران شيرده مىشود ( تت الحاوى ج 21 - 121 ) . آماسهاى سرد را بهپزاند و بكشاند هو آماسى 3 * و پختهاش بلغم گرد آورد و صفرا بسوزاند و روغنش بادها براند و اندر باه بيفزايد و خاكسترش ريشى را كه ريم فراوان بود سود دارد . . . ( تلخيص از ابنيه 199 ) . اخوينى 22 مورد كاربرد آن را از جمله در حمى يوم 4 * و حمى الربع 5 * ذكر نموده است ( هدايهء المتعلمين 649 و 753 ) . شبت را به لغت رومى انقيون و انثون گويند و بلغت سريانى شبتا گويند و به پارسى شفد گويند بلغت سنجرى 6 * شبت گويند و حمزه 7 * گويد او را بلغت پارسى شوذ گويند و بهندوئى او را سوئى 8 * گويند و شبت را بلغت لاتينى انيطوا 9 * گويند ( صيندنه عز ش 598 ) . گرمى آن بين دوم و سوم و خشكى آن ميان اول و دوم است روغن آن در دردهاى عصبى سودمند است و افشرهاش در درد گوش سوداوى سودمند و آن خشككننده رطوبت گوش است . خاكستر آن در زخم مقعد و آلت تناسلى مرد و نشستن در افشره آن در بواسير سودمند است و ضماد آن آماس سخت پيرامون چشم را درمان مىكند ( تت قانون عب 433 ) . شبت ، السّنوت ، السّمال و به بربرى اسليلى ناميده مىشود ( شرح اسماء م 363 ) . غافقى گويد جوشانده آن با عسل خارجكننده بلغم و صفرا مىباشد . رازى در كتاب دفع مضار اغذيه گويد شبت براى درد پشت و نفخ و در كتاب منصورى گويد در درد كليه و مثانه كه ناشى از انسداد باشد سودمند است ( تت جامع مفردات ج 3 - 51 ) .