ابو القاسم سلطانى
164
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
هاى فرعى آن آماسهاى نرم را پخته و تحليل مىبرد و خوردن ميوه آن باعث استفراغ شديد مىشود ( ترجمه از دياسقوريدوس م - 3 ش 143 ص 304 ) . اناغورس و اناجورس 5 * جالينوس گويد آنها بدبو مىباشند و تند و گرم و تحليلبرنده هستند تندى برگ تازه آنها كمتر و براى ضمادها در آماسها به كار مىبرند هنگامى كه خشك شوند اثر آنها بيشتر مىشود و اثر تقطيع و خشككنندگى شديد دارند و اصلاحكننده استفراغ هستند . . . ( تت الحاوى ج 20 - 38 ) . ام كلب ، ابو حنيفه گويد آن درختچهاى است كوهى كه شكوفه آن زردرنگ است و برگ آن به برگ درخت بيد شباهت دارد به چشم بسيار زيبا به نظر مىآيد اگر آن را حركت دهند بوى بسيار بدى از آن به مشام مىرسد . . . ( تت صيدنه عپ ش 95 ) . ينبوت ، خرنوب النبطى به اندلسى حينه قزقونه مىنامند و آن شوكهء الشهباء است ( شرح اسماء م 180 مايرهوف ( Anagris foetida L . اناغورس درختچهاى است كه به نام خروب الخنرير و ميوه آن در مصر به حب الكلى معروف است و آن را از شام و ايطاليا مىآورند . حب الكلى ، ابن رضوان گويد آن دانه كوچكى است شبيه به كليه هنگامى كه از آن به اندازه بيست درهم نوشيده شود درد كليه را بر طرف مىكند من [ ابن بيطار ] مىگويم امروز آن در ديار مصر به حب الكلى معروف است و آن ميوهاى است كه به يونانى اناغورس مىنامند و آن مقدارى كه ابن رضوان براى استفراغ كردن نوشته نبايد خورده شود بلكه به اندازه دو درهم نوشيده مىشود ( جامع مفردات ج 2 - ص 4 ) . حب الكلى دانهاى است مانند ترمس 6 * كه در وسط طول آن خطوط است اثر درمانى آن تا سه سال باقى مىماند و آن در دوم گرم و در اول خشك است خوردن آن ، خارجكننده سنگ كليه ، بلغم و خون نفاس است و ضماد رقيق آن و بخور دادن با آن در خونمردگى و سردرد سودمند مىباشد چنانچه آن را مدت يك هفته بر ران چپ بياويزند و هفت روز از آن خورده و بخور دهند در خارج كردن مشيمه و جنين مجرب است ، آن ايجاد افسردگى و استفراغ مىكند مصلح آن روغنها و مقدار خوراك آن دو درهم است ( تت تذكره 114 ) . حب الكلى بار نبات اناغورس است آن شبيه به گرده كوچكى از باقلى بزرگتر و مايل به طول و در وسط او خطوط و رنگ او ممتزج از الوان مختلفه است و قوتش تا سه سال باقى مىماند مقوى قوى بلغمى ، مخدر و مسكر . . . قدر شربتش از نيم مثقال تا يك درهم و زياده از دو درهم او كشنده است ( تلخيص از تحفه 79 ) . اناغورس . . . در مصر معروف به خرنوب الخنزير است و ثمر آن را حب الكلى نامند . . . ( مخزن 109 ) . عجب حب النيل است و حب الكلى نيز و به يونانى اناغورس نامند ( فرهنگ مخزن ) . تركيبات شيميائى : در تمام اندامهاى گياه دو ماده سمى آناژيرين Anagirin و سيتيزين Cytisin وجود دارد . از آناژيرين در خيز عمومى انساج استفاده مىشود .