ابو القاسم سلطانى
145
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
Code - 389 جوز الشرك Amomum granum - paradisi L درختى است بسيار بزرگ كه در نواحى حاره مغرب افريقا تا سيرالئون و كنگو مىرويد و دانه آن مانند فلفل به عنوان ادويه و نيز به عنوان دارو در طب سنتى مصرف دارد . ابن بيطار مىنويسد : غافقى گويد آن جوز الحبشه است . . . شريف گويد كه در بلاد مغرب الاقصى ديدهام كه تجار سودانى آن را صادر مىكنند ميوه آن به اندازه يك گردوى بزرگ كمى درازتر داراى پوستى است كه پس از خشك شدن چيندار مىشود زير پوست جسمى است سخت و در داخل آن دانههاى بسيارى است شبيه به دانههاى انگور به رنگ قرمز متمايل به تيرگى و آن گرم و خشك است نوشيدن يك مثقال آن با آب گرم موجب باز شدن خون قاعدگى و سقط جنين مىگردد . درد مثانه را آرام مىكند از آن روغنى تهيه مىكنند كه در درد ورك 1 * و كمر سودمند است بعضى پزشكان اندلس معتقدند كه نوشيدن جوشانده آن سنگ كليه را خارج مىكند . . . ( تت جامع مفردات 177 ) . جوز الشرك 2 * جوز الحبشه 3 * خوانند . . . طعم آن به زنجبيل ماند تيزتر از آن و بوى خوش دارد . . . ( اختيارات 102 ) . تين الفيل است درختى است كه در بيابانهاى سودان و اطراف حبشه مىرويد . . . اهل مصر آن را فلافل السودان مىنامند و آن گرم و خشك است ، در سوم و تندى آن از فلفل بيشتر است تحليلبرنده نفخ و آرامكننده قولنج شديد است در درد ورك ، سياتيك ، انسدادها ، بيخوابى حاصل از سردى ، سودمند است . [ اگر بعد از كوبيدن آن را با صد برابر آبجوش داده تا حجم آن به يك چهارم برسد سپس صاف نموده با روغن زيتون به ملايمت حرارت داده تا آب آن خارج گردد ] 4 * روغن حاصل در لقوه ، فالج ، ورمها و تومورهاى نرم و قولنج نافع است . . . براى تحريك شهوت بىاندازه موثر است . . . ( تت تذكره 111 ) . اهل مصر آن را فلفل السودان گويند . . . قدر شربتش يك مثقال است . . . ( تحفه 77 ) . گويند چون آن را با ربع وزن آن فلفل بسايند و در آب طبخ دهند پس در آن آب كرسنه را جوش دهند تا آب خشك گردد و مخلوط به فلفل نمايند فرقى چندان ندارد [ يعنى اثر آن مانند روغن مصنوع از آن در لقوه و فالج . . . موثر است ] ( مخزن 207 ) . مانيگت ( دانه بهشت ) ، حبهء الجنه عبارت است از ثمر نبات موسوم به آموموم گرانوم پارادى زى از محصولات سيلان و ماداگاسكار و اين دانه براق و سياهرنگ و مدور و فى الجمله بزرگتر از ارزن و طعم آن تند و سوزان و شبيه به طعم فلفل و بوى آن كافورى و خيلى مطبوع و آن را در عطريات داخل مىكنند و از عوامل محركه مىباشد ( پزشكىنامه 360 ) . امروزه نيز اين دانهها را جوز الشرك ، تين فلفل ، فلفل السودان و در مراكش آن را جوزهء الصحراويه مىنامند در پارسى نام دانه بهشت كه ترجمه فرانسوى Grawes de paradis است . دانهها حاوى 3 / 0 درصد اسانس است كه داراى Paradol مىباشد رنگ آن زرد روشن با بوى مطبوع از دانهها مانند فلفل در اغذيه استفاده مىشود در مراكش آن را در ناتوانى جنسى Impuissance sexuelle مصرف مىنمايند . ( 1 * ) - ورك ، كفل ، سرين ، سرسرون ، قسمت خلفى استخوان لگن Ischium ( 2 * ) - در اصل جوز البرى