ابو القاسم سلطانى
110
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
جالينوس در هشتم گويد اين نبات را سكورودوبراسن ناميده و به ثوم كراثى تفسير نمودهاند زيرا طعم و بوى آن مركب از تره و سير مىباشد ( جامع مفردات ج 4 - ص 63 ) . ابن سمحون اين گياه را كراث اندلسى ناميده است امروزه اين گياه در كشورهاى عربى به نام كراث اسبانيا ناميده مىشود . ناظم الاطباء در پزشكىنامه و شليمر به اين گياه نام پياز كوهى را دادهاند . ناظم الاطباء اثر درمانى گياه را مانند سير ولى ضعيفتر ذكر نموده است . Code - 287 ثوم دبّ Allium ursinum L اين گياه كه در برخى مراجع مترادف با Allium akaka gmel آمده است در طب عوام سوريه با اسامى ثوم دب ، نعمته السماء - ثوم دبه و كراث الدب در حالات ضعف عمومى ، تصلب شرايين ، بيماريهاى قلبى ، رماتيسم و بيماريهاى جلدى مصرف مىشود . Code - 289 كراث البرّى ( رازى ) Allium vineale L كراث . . . جالينوس در ششم گويد قدرت اثر كراث برى بين سير و تره است لذا تندى و خشككنندگى آن از كراث بستانى بيشتر است همچنانكه كليه گياهان وحشى از انواع كشت شده قويتر و تندتر هستند لذا بيشتر به معده زيان مىرساند و اثر برندگى و كشايندگى گيرها در آن بيشتر از بستانى است لذا خون قاعدگى را بيشتر ريزش مىدهد ( تت الحاوى جلد 21 - 383 ) . صاحب ياقوت گويد طيطان و ركل كراث برى هستند . ( تت صيدنه عز ش 895 ص 530 ) . كراث برى كه آن را قرط نيز مىگويند از شامى تندتر و فقط به منظور دارو به كار مىرود . در قرحه پستان موثر است . . . و براى معده از كراث بستانى بدتر زيرا تلختر ، تندتر و گزندهتر است . . . مدر و قاعدهآور . . . به مثانه و كليه آسيب مىرساند خوردن يا ضماد پخته آن در بواسير سودمند است . . . ( تت قانون عب 347 ) . كراث . . . و اما الكراث البرى فهو يسمى طيطان ( شرح اسماء - م 198 ) . طيطان ، ابو حنيفه گويد آن كراث البر است كه در زمينهاى شنى مىرويد و ما انواع كراث را در حرف كاف شرح داديم . . . ( جامع مفردات ابن بيطار ج 3 - 106 ) . طيطان كراث برى بود و گفته شود ( اختيارات 285 ) . كراث . . . كراث برى مفرح بدن و ادرار بول بيشتر كند و معده را بد بود . . . ( اختيارات نسخه خطى كتابخانه شخصى ) . 1 * كراث برى شبيه به سير است بسيار تند ، مقطع و مفتح و " وجالى اعضاء " 2 * و به غايت مدر بول و حيض و حمول او جاذب جنين و عصاره او مورث اسهال دموى و پنج قيراط از تخم او با شكر كه چند روز مداومت كند رافع بواسير است و از جمله ادويه فاروق و جهت گزيدگى هوام قويتر از ساير اقسام و ضماد او رافع برص و ثاليل و مقرح اعضاء است ( تحفه 218 و مخزن 426 ) . طيطان به لغت سريانى گندناى صحرايى را گويند ( برهان قاطع ) . طيطان و طيطانه بكسر كراث برى است ( فرهنگ مخزن ) . ركل ( صاحب ياقوت ، ابو ريحان ) ، الركل الكراث ( لسان العرب ) ، طيطان و كراث البر نام مشهور گياه در كشورهاى عربى در زمان حاضر .