ابو القاسم سلطانى

105

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

به يونانى آن را Skorodon ( معرب آن سقوردن ) مىنامند بنا بر مندرجات الحاوى رازى جلد 20 صفحه 214 بقراط در كتاب ماء الشعير گفته است سقوردن محرك باد شكم ، مدر و به چشم زيان مىرساند و موجب عود بيمارى مىگردد . . . و اضافه مىنمايد حنين در كتاب اغذيه آورده كه بقراط گفته است سير مزاج را لينت مىبخشد و براى چشم زيان‌آور و چشم را ضعيف مىكند زيرا خشك‌كننده است . ديوسكوريد ذيل ماده صقردن مىنويسد : . . . سير گرم و از بين‌برنده نفخ شكم ، خشك‌كننده معده ، تشنگى آور ، مدر و ايجادكننده قرحه در پوست مىباشد . خوردن آن باعث خارج شدن كرمى كه حب القرع [ كرم كدو ] ناميده مىشود مىگردد چنانچه آن را با مقدار زيادى شراب بنوشند در گزيدگى افعى يا مارى كه آن را امرس 1 * مىنامند موثر است . اثر سائيده 2 * آن در شراب بيشتر است و ضماد آن نيز همين اثر را دارد 3 * در گازگرفتگى سگ هار و به هنگام تغيير آب [ تغيير آب و هوا در مسافرت ] خوردن آن موثر است . سير خام يا بريان و يا پخته آن گلو را صاف و سرفه مزمن را آرام مىكند . نوشيدن آن با فوتنج جبلى 4 * و ضماد آن شپش و رشك را مىكشد ، مخلوط خاكستر آن با عسل كبودى زير پلك چشم را از بين مىبرد و چنانچه به مخلوط آن روغن بان 5 * اضافه نمايند داء الثعلب 6 * و چنانچه آن را با نمك و روغن زيتون مخلوط نمايند بثورات جلدى را از بين مىبرد . مخلوط آن با عسل بثورات لبنيه ( 6 * ) و قوابى 7 * و قرحه‌هاى مرطوب سر 8 * شوره ، بهق 9 * و جرب 10 * متقرح و نگاهداشتن جوشانده مخلوطى از چوب صنوبر ، كندر و سير در دهان درد دندان را تسكين مىدهد . ضماد آن با برگ انجير و زيره سبز در گازگرفتگى حيوانى كه موغالى 11 * ناميده مىشود موثر است و نشستن زنان در جوشانده مخلوط برگ آن با ساقه 12 * موجب باز شدن خون قاعدگى و خارج شدن مشيمه 13 * مىشود و دود آن نيز همين اثر را دارد . مخلوط آن با زيتون سياه كه مطرطول 14 * ناميده مىشود مدر و بازكننده دهانه عروق مىباشد و در محبونين 15 * موثر است ( تت دياسقوريدوس م - 2 ش 210 ) . صقردن هو الثوم ( اصطفن و حنين ) . فوم ( قرآن مجيد ) . در سوره مباركه بقره آيه شريفه 61 خداوند ناسپاسى قوم بنى اسرائيل و اعتراضى را كه به حضرت موسى در هنگامى كه در تبعيره بودند يادآورى و مىفرمايد : " وَ إِذْ قُلْتُمْ يا مُوسى لَنْ نَصْبِرَ عَلى طَعامٍ واحِدٍ 16 * فَادْعُ لَنا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِها وَ قِثَّائِها وَ فُومِها وَ عَدَسِها وَ بَصَلِها . . . " . در اينجا منظور از فوم سير مىباشد چه اين آيه اشاره‌اى است به آنچه در تورات آمده و در فوق ذكر شد . در فرهنگها نيز فوم مترادف با ثوم آمده و امروز در كشورهاى عربى سوريه و لبنان آن را فوم نيز مىنامند لذا نظريه داود انطاكى مبنى بر اينكه در اين آيه منظور از فوم حنطه [ گندم ] مىباشد صحيح نيست . ثوم ( پيامبر اسلام ص و حضرت على ع ) . در حديث است از حضرت على عليه السلام " قال رسول ا . . . كلوا الثوم و تداوو به فأن فيه شفاء من سبعين داء " و قال على عليه السلام " لا يصلح اكل الثوم الا مطبوخا " ( فروغ ناصرى 350 ) .