مصطفى النوراني الاردبيلي
39
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
* كبر [ مشخصات ] گياهى است از رده دولپهايهاى جداگلبرگ كه سردسته تيرهاى به نام كبرها مىباشد . اين تيره را مىتوان جزو تيرههاى نزديك صليبيان محسوب داشت . بوتههاى گياه مزبور بيشتر به شكل درختچه مىباشد و گاهى هم بهصورت درخت درمىآيد . در حدود 125 نوع از اين گياه شناخته شده كه همه خاردار مىباشند و مخصوص نواحى معتدل يا گرم هستند . كبار ، كبره ، كبر شوكى ، قبار ، قباريش ، اثونيطس ، كورك ، قبارس ، كورز ، اصف ، لصف ، شجره الشفلج ، كبر قدانى ، كبره آغاجى ، قباريس ، قبار آغاجى ، شوك الحمار ، پانه ترو ، خاف خاندر و خرنوب شامى نيز ناميده مىشود . « 2 » تخمش زرد مىشود و در نارسى كمى تلخ و با عفوصت است و هرچه رسيدهتر شود طعمش شيرينتر مىشود . طعم جميع اجزاى آن تلخ است . محل رويش آن خرابهها ، سنگلاخها ، زمينهاى خشن است و آنچه نزديك آبها و زمينهاى مرطوب باشد ، خوب نيست . بيخ آن قويتر از ساير اجزا و اكثر مستعمل آن است . گرم و خشك در دوم است ، محلل ، مفتح ، جالى ، دافع سردى و باد است . بيخ آن ملطف و پاك كننده بلغم و سودا و اخلاط لزجه است . ضماد برگ كبر با آرد جو محلل خنازير و ماليدنش نافع پوسته شدن ، بهق و دانه پوست بدن مىباشد . ضمادش با آرد جو محلل ورم طحال مخصوصا با سركه و خوردن نمكسود آن قبل از غذا ملين معده و قاتل كرم شكم است . خوراك و بخور بيخ آن نافع بواسير است و نيروى باه را تقويت مىنمايد . خوراك و ضماد آن پادزهر اكثر سموم مىباشد ، پاشيدن گل آن نافع ناصور چشم است و از خواصش مشهى بودن و نافع سپرز بودن است . خيار كبر گرم و تر و تخم آن در سوم گرم و خشك است ، جويدن خيار كبر بدون تخم محرك اشتها ، جالى بلغم ، مفتح سده جگر و سپرز و سردرد آورد براى گرم مزاجان
--> ( 2 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 3 ، ص 2886 .