مصطفى النوراني الاردبيلي
61
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
شاهى آبى اشتهاآور ، مقوى ، تصفيه كننده كليه ، پاك كننده كبد و در بسيارى بيماريها مانند تنبلى كليهها ، كبد و معده مفيد است . اگر موى سر را با آب بولاغ اوتى ( از خانواده شاهى ) آغشته كرده ، كمى مالش دهند از ريزش مو تا حدى جلوگيرى به عمل مىآورد . ضماد آن التيام زخمهاى مزمن را تسريع مىكند و جويدنش لثهها را قوت مىبخشد . هر صد گرمش 22 كالرى حرارت ايجاد مىنمايد . شاهى را به لاتينى ليپدوم ساتيوم و به عربى جرجير گويند . گياه يك سالهاى است از خانواده چليپاييان كه خام آن به مصرف تغذيه مىرسد . در نواحى سرد ، معتدل و مرطوب روييده و در مناطق گرم قبل از اينكه برگها به خوبى رويش كنند ، ايجاد بذر مىنمايد و برگهايش كشيده ، مضرس ، سبز و داراى دمبرگ طويلى است . بذرش قرمز كمرنگ ، كشيده و تكثير آن با بذر است . هر 4 - 3 روز يك مرتبه به آب احتياج دارد . در آن ، مقدار نسبتا زيادى هيدراتهاى كربن ، مواد سفيدهاى ، كلسيم ( 87 / 8 درصد ) ، پتاسيم ، آهن ، مس ، روى ، يد ، ارسنيك ، فسفر ، سديم ، منيزيم ، منگنز ، ويتامين A به مقدار كم و B و C نسبتا زياد و گلوكزيدى به نام تروپولوزيد يافتهاند . ويتامين C شاهى به عقيده پرفسور بينه ‹ Binet › 140 ميلىگرم درصد گرم است . شيره شاهى را به موش مبتلا به سرطان تزريق كردند و از توسعه سرطان در وى جلوگيرى شد . شاهى اشتهاآور ، مقوى ، مدر ، ملين و تصفيه كننده خون است . لذا در كم خونيهاى لنفاوى ، برونشيت ، سل ، اگزما ، اختلال غدد ، خستگى ، دختران به بلوغ نرسيده كم خون ، سنگ مثانه ، كليه ، اختلالات مجارى ادرار ، بيماريهاى پوستى ، گال و مخصوصا بيماران مبتلا به مرض قند ، سيگاريها و كسانى كه تورم لثه دارند ، مفيد است . شاهىالعرب مشخصات : گياهى است كه بومى عربستان و مناطق حاره آفريقا چون حبشه مىباشد به ساير مناطق از جمله به مناطق حاره هند نيز وارد شده و كاشته مىشود . به عربى آن را « قات » و «