مصطفى النوراني الاردبيلي
458
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
قسط ، چوبى است كه از سرزمين هند به جاهاى مختلف مىبرند و آن را در بخورها و بعضى ادويه به كار برند و به قول بوعمر آن را قسط و كسط و كشط گويند و به رومى آن را قسطوس و به هندى قت گويند و بعضى اطبا آن را حرز البحر گويند و در كتاب صيدنه ديسقوريدوس آورده است : آنچه در بلاد عرب بود ، نيكوتر و علامتش آن است كه رنگ آن سپيد بود و بوى آن خوش باشد تا آن كه گويد : نوعى قسط بحرى است شيرين و نوعى زهرى است . قشور قسمتى از ساختمان گياهان كه خارجىترين قسمت اندامها را تشكيل مىدهد و در حقيقت طبقهاى است كه اندامهاى ديگر گياهى را مىپوشاند و آن از سه قسمت : بشره ، پوست وسطى و پوست داخلى تشكيل شده است . « 1 » روايت از جابر بن حيان : قشور ، بضم اوّل اسم جنس پوست ميوهها است و شامل پوست درختها و تخمها است و بعضى عقيده دارند كه آنها قابل هضم نيستند و غذائيت ندارند و اين كلى نيست و لى بسيار كم غذا و دير هضم مىباشد . قشور ، به فتح اول به عربى دواى جالى است كه زنان بر روى خود براى تصفيه رنگ آن مىمالند . « 2 » قشور اسم جنس پوست است و بعضى اعتقاد دارند آن اقسامى كه غذائيت ندارند قابل هضم هم نيستند . « 3 » قشور را مطلقا در فارسى پوست و در هندى چلكا مىنامند . بيشتر درختهاى گياهان داراى جوهر ، ماده لعابى صمغ مىباشند و هر كدام فوايد مختلف دارند كه در بيشتر
--> ( 1 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 1 ، ص 830 . ( 2 ) - محيط اعظم ، ج 3 ، ص 303 . ( 3 ) - تحفه حكيم ، ص 206 ؛ ابن البيطار ، ج 4 ، ص 210 .