طرفاء روايت از جابر بن حيان طرفاء : به فتح طا و سكون را و فتح فا و الف ، اسم عربى است . به يونانى اريفايوشا و اقلاروطس و به قول بعضى مورسقى و به رومى موريقا و به سريانى عرا و به فارسى گز و به هندى جهاو گويند . و آن چهار قسم مىباشد . اول : درختى است بزرگ و برگ آن مانند سرو و اين را به عربى اثل مىنامند . دوّم : درخت آن نيز بزرگ ، شبيه به اثل . و اين قسم صحرائى است و بى ميوه . سوّم : كوچك ، برگهاى آن كم و گل آن سفيد مايل به سرخى و زنبور عسل آن را دوست مىدارد و ميوه آن با عفوصت و عطريت و خوشبو و چهارم ميوه آن بىگل به هم مىرسد و به قدر دانه شاهدانج و سرخ مايل به سبزى . و رنگريزان جامه را با آن رنگ مىنمايند و ميوه اين نوع در بلاد عراق و فارس نمىباشد و گفته‌اند : دو نوع مىباشد بزرگ و كوچك ، بزرگ آن را اثل مىنامند و بستانى است و ميوه آن مدور و غربه مىنامند و به هندى چهوتى مائين و آن در اثل مسطور شد و كوچك آن صحرايى و آن مخصوص به اسم طرفا است و شكوفه آن سفيد مايل به سرخى و ميوه آن مثلثى شكل و به عربى جوز الطرفا و ميوة الطرفا و كزمازج و خرمازج و به فارسى كزماز و به هندى برى مائين گويند . درخت آن مانند : اثل و كوچكتر از آن . و بهترين طرفا آن است كه در كنار آبهاى شيرين مىرويد ، سرد و خشك در اوّل مىگويند . خشك در دوّم و ابن سينا آن را سرد و خشك در دوّم گفته و در آن جلاء و تحليل و قبض و تقطيع و تجفيف است و گويند قابض به اندك قوّت تجفيف و رادع و محلّل ، با سركه جهت يرقان حادث ، نافع صلابت طحال است ، جهت سيلان خون مقعد و رحم و بواسير نافع است . « 1 » طرفاء به فارسى درخت گز را گويند ، بزرگ آن اثل است و ميوه‌اش عذبه و مذكور شد و برّى او بى ميوه و كوچك آن مخصوص به اين اسم و شكوفه‌اش سفيد و مايل به

--> ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 3 ، ص 188 ؛ فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 2 ، ص 2222 ؛ قرابادين ، ص 280 ؛ صيدنه ، ج 2 ، ص 919 ؛ فرهنگ داروها ، ص 255 .