مصطفى النوراني الاردبيلي
221
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
شيرهاست . بنابر شرف مناسب آن براى انسان و فضيلت تغذيه حاصله از آن بهر انسان و از اين جهت است كه هر حيوانى كه مدت حمل آن انسان قريب باشد مثل گاو موافق است و هر آنچه حمل آن از مدت حمل انسان درازتر بود و هر قدر كه عهد دوشيدن آن بعيد باشد ردى است . موافقترين ساير شيرهاست از براى اطفال و امراض حاره حاده ، خصوصا از مولد دختر و بهترين آن شير زن جوان معتدل المزاج صحيح دختر زائيده است كه غذاهاى موافق خورده باشد . آن سرد و تر است و جهت ترتيب و تقويت دماغ و رفع بىخوابى و رمد و قروح ريه و تب دق و ادرار بول و دفع سميت ارنب بحرى نافع و گويند كه شرب آن مسكن لذع معده است و طلاى آن مسكن درد نقرس است بدرستى كه با افيون و موم و زيت و سعوط آن جهت رفع خشكى دماغ و سرسام و صداع حار و ماليخوليا و جنون مفيد است و قطور آن در چشم جهت رمد حار و قرحه و رفع خشونت پلك و چكانيدن آن در گوش جهت درد حار و قرحه و ورم گرم آن نافع ، شربت آن از دو اوقيه تا نيم رطل و بايد گرماگرم باشد . « 1 » بهترين شير زنان و ساير البان آن است كه چون بر روى ناخن بريزند آن جمع شود و با چسبندگى باشد به اعتدال قوام . « 2 » دماغ و باه را تقويت مىدهد ، مدر بول است ، مولد رطوبت و ملطف است ، سرفه خشك را مفيد است ، در امراض دماغى مثل جنون ، سرسام ، ماليخوليا ، سل و دق تعريف شده ، در آشوب چشم قطور آن خيلى مفيد است ، مجرب است و نيز در گوش ريختن آن مواد را صاف مىكند . بىخوابى را دفع مىكند ، زخم ريه و دق سينه را مفيد است و نيز در فايده طبى و تجزيه مقدار ويتامين و اجزاى مفيده كم و بيش مثل شير مطلق است كه در بعضى شيرها در آن بحث شده ، اينجا فقط بعضى فوائد مخصوص را ذكر كردهايم . چكاندن شير زنى كه دختر بچه را شير مىدهد ، نافع درد گوش و ناراحتى چشم است . « 1 »
--> ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 154 ، قرابادين كبير ، ص 377 . ( 2 ) - تحفه حكيم ، ص 229 . ( 1 ) - حكيم اسفنديارى .