مصطفى النوراني الاردبيلي
483
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
سياه و مغزش سفيد و روغندار . بادشكن ، مقوى معده ، مدر بول و حيض ، قاتل كرم شكم و بو كردن آن نافع زكام مىباشد و در مرض صرع آن را در آب ساييده در بينى چكانند ، مفيد مىباشد . قولنج رياحى را مفيد مىباشد ، جوشانده آن جنين مرده را از شكم فورا درمىآورد . « 1 » مخزن المفردات آن را گرم و خشك 2 درجه نوشته است . بو كردن آن رطوبت دماغ را جذب مىكند ، خوردن آن منفث بلغم است ، آن مقوى معده و قاتل كرم شكم مىباشد ، آن را با سركه ساييده در مرض بهق و برص و داء الثعلب و زگيلها مىگذارند مفيد است ، در سركه مىخيسانند و بعد ساييده در مرض شقيقه آن را سعوط مىكنند . در شير زن ساييده در دماغ قطور مىكنند ، نافع مرض يرقان مىباشد ، سفوف آن نافع يرقان استسقا و امراض بلغمى مىباشد ، از آن روغنى درست مىكنند كه نافع فلج و لقوه مىباشد . خناقآور است و دوران سر بهوجود مىآورد . مصلحش كتيرا و اشياى سرد است . مخرج جنين و مدر بول و حيض ، مقدار خوراك : براى گرم مزاجها 2 گرم و براى سرد مزاجها 7 گرم ، ماليدن آن بر صورت رنگ ؛ صورت را باز مىكند ، دافع سنگ مثانه مىباشد ، قرقره آن درد دندان را مفيد مىباشد . « 1 » در كتاب و يدك اسم سنسكريت آن را كالاجى نوشته است و نيز آن را كمون هندى مىگويند و در لاتينى آن را رنگيلا استيوا مىگويند و مىگويد كه روغن لطيف در آن از نيم تا 5 / 1 % مىباشد و گلوكسايد مانند : سيپونين ، ميلانتين ، سيپوجنين ، ميلانتن و ميلانتيجينن مىباشد و آنها 1 % مىباشند و نيز روغن رزين ، البومين ، شكر و تيتنيز دارد و در طب و يدك آن را مشهى و زود هضم و قابض نوشتهاند ، تب را دور مىكند ، مولّد منى است ، مشهّى است و دافع بلغم و اسهال مىباشد ، قى را مفيد مىباشد روغن آن را با روغن زيتون خوردن قوت باه را قوى مىگرداند ماليدن روغن آن مقوى اعضاى تناسلى مىباشد .
--> ( 1 ) - المفردات ، ص 377 . ( 1 ) - بستان المفردات ، ص 224 .