مصطفى النوراني الاردبيلي
481
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
معدى است . در دانههاى سياه دانه جوهر روغنى همراه با مواد معطر و فرار ويتامين E و هورمونهاى جنسى است و ويتامين « آ » و « د » هم دارد ، پيشابآور است و شير و عرق را زياد مىكند و جنين را ساقط مىكند . خوردن سياه دانه صبح ناشتا باعث سرخى گونه و باز شدن رخسار است ، با عسل جهت انداختن كرمهاى معده و خوردن آن با موم براى از بين بردن خال مفيد مىباشد . « 3 » اگر 7 - 8 عدد از دانه آن را در شير تازه بخيسانند و پس از يك ساعت آن را بسايند و در بينى كسى كه زردى دارد و چشمهاى او زرد شده بچكانند ، بسيار مفيد است و زردى را رفع مىنمايد و اگر دمكرده آن با سركه مضمضه شود براى درد دندان نافع است . و اگر با عسل و روغن خورده شود ، براى تسكين درد رحم و دردهاى پس از زايمان نافع است . « 4 » زيستگاه اين گياه : در نواحى مختلف جنوب اروپا و بعضى نقاط آسيا مىرويد . سياه دانه در اراك ، اصفهان و نواحى مختلف ايران نيز پرورش مىيابد . « 1 » مصرف : از پودر يا دانه خيسانده آن استفاده مىشود ولى نبايد آن را دم كرد ، زيرا اسانس آن از بين مىرود . براى استفاده از خاصيت ضد آسم اين گياه از جوشانده دانه آن استفاده مىشود . « 2 » سياه دانه بهعلاوه بادشكن ، مسكن و ملين هم هست و اگر با عسل خورده شود براى دفع سنگ كليه و مثانه نافع است . سياهدانه در بيماريهاى يرقان ، استسقاء ، ورم طحال ، سرفه و درد سينه اثر شفابخش دارد و ضماد آن با سركه براى معالجه لكههاى پوستى مورد استفاده قرار مىگيرد . « 3 » در دانه گياه مادهاى به نام نيژل لين موجود است كه مادهاى تلخ و غير قابل تبلور بوده ، رنگ آن زرد و در آب و الكل حل مىشود . و ماده ديگرى به نام ملانتين وجود دارد كه در آب حل نمىشود .
--> ( 3 ) - مجموعه طب سنتى و گياهى ، ص 227 . ( 4 ) - معارف گياهى ، ج 5 ، ص 214 . ( 1 ) - گياهان دارويى ، ص 190 . ( 2 ) - همان ، ص 190 . ( 3 ) - خواص ميوهها خوراكيها ، ص 108 .