مفاصل و فالج را نفع نمايد و طلاى آن نافع صرع و لقوه و شقيقه و صداع است . « 2 » سوسن آزاد گياهى است از تيره سوسنىها كه جزو گياهان تك‌لپه‌ايى جام و كاسه نگين است . گلى است فصلى و داراى گلهاى زيبا و درشت به رنگهاى مختلف . اصل اين گياه از اروپا و ژاپن و آمريكاى شمالى و هيمالياست . جهت ازدياد اين گياه معمولًا در پاييز پيازهاى فرعى را از پياز اصلى جدا مىكنند و در بهار مجددا مىكارند . اسمهاى ديگر آن ، پيلگوش ، فيلگوش ، پيلغوش ، زنبق رشتى ، سوسن سفيد ، سوسن چينى و سوسن زرد است . گونه‌اى سوسن كه داراى گلهاى درشت و رنگارنگ است ، اصل آن از ژاپن است و به سوسن خوش اندام معروف است . « 1 » سوسن معرب از سوسوناى سريانى است و برّى و بستانى ، و هر يك از آن سفيد و كبود مىباشد و بيخ اقسام آن متعدد و خوشبو شبيه به بوى بنفشه ، لذا مردم آن را بيخ بنفشه مىنامند . و گل سوسن سفيد با عطريت قوى و غير سوسن آزاد است . و ايرسنا بيخ قسمتى از كبود برى و صلبى است . « 2 » و در همان كتاب آمده است : ايرسا به يونانى به معنى قوس قزح و مراد از آن سوسن كبود برى است ، چه سوسن كبود رنگش مركب از سفيدى و زردى و بنفش است و بيخ سوسن كبود برى و جبلى پهن و درازتر و به قدر انگشتى و پرگره است . « 3 » سوسن آزاد گياهى است چند ساله ، داراى ساقه زيرزمينى متورم ، حجيم ، گوشتى تازه آن داراى بوى تهوع آورى است . به فرانسوى : iris و به انگليسى : rhizoma iris ، root , orris گفته مىشود . زنبقها داراى ساقه زيرزمينى متورم يا پياز هستند كه اقسامى از نظر خواص درمانى مورد توجه بوده و در طبّ سنتى و همچنين در صنعت عطرسازى موارد استعمال وسيعى دارند اين اقسام عبارتند از :

--> ( 2 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 107 ( 1 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 2 ، ص 1954 . ( 2 ) - تحفه ، ص 159 . ( 3 ) - همان ، ص 39 .