مصطفى النوراني الاردبيلي
446
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
بهت ، حجرالباهت ، اكتمكت ، حجر العقاب . « 1 » اكتمكت بفتح همزه و ضم آن نيز و كسر كاف و سكون تاى فوقانى يا نون عوض تا و فتح ميم و كسر كاف ثانى و سكون تاى فوقانى و به قول گيلانى بضم جميع حروف سواى هر دو تاى فوقانى كه ساكناند اسم سريانى است و گويند عربى و به يونانى اناطيطس به معنى سنگ ولادت و در مصر به حجر ايلاتى و حجر الولادت و حجر الماسك و حجر النساء و بعضى حجر النسر و حجر العقاب و در فارسى خرماى ابوجهل و عوام فارسى خايه ابليس و به خراسان اشك مريم و به هندى كربخوا و كنجه و در زبان سانسكريت ساگر كهوله مىگويند و آن ميوه درختى است پرخار و شاخههاى آن پراكنده و برگهاى آن ريزتر از برگ انار ، در طول كمتر و در عرض زياده و نوك ندارد و تمام شاخها و ساق آن پرخار و غلاف ثمر آن شبيه به غلاف استه انبه ، ليكن پرخار و در جوف آن دو يا سه دانه مثلث شكل زيتونى و در جوف آن مغزى سفيد ، شبيه به مغز فندق و بسيار تلخ است . ميوه آن چون خشك شود و حركت دهند ، مغز آن در آن حركت مىكند و چون سخت مىباشد ، پوست آن صدا مىنمايد و لهذا صاحب منهاج و تحفه و غيره همه آن را سنگ دانستهاند و گفتهاند كه آن سنگ در سنگ است و حال آنكه او تخم است نه سنگ . به قول ابن ماسويه اكتمكت صلاحيت آن دارد كه بدل فاوانيا گردد و از خواص آن است كه چون بر بازوى راست بندند ، بر اعدا ظفر يابند و چون مغز آن در بينى صاحب صرع چكانند ، به هوش آورد و كذا طلاى آن بر عضوى كه از آن ماده صرع حركت كند ، منع صرع نمايد و چون با شير زنان ساييده با پشم پاره آلوده زن عقيمه يا زن حامله كه حمل آن ساقط مىشود بردارد ، حامله گردد و از اسقاط منع نمايد و گويند آن محلل اورام و حابس نزف الدم است . « 1 » شيخ گويد : اكتمكت ، سنگ عقاب ، دارويى است هندى كه كار فاواينا عود الصليب را انجام
--> ( 1 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 2 ، ص 1935 . ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 1 ، ص 186