بول و حيض و ماليدن آن قطع ثآليل كند و همين‌طور ماليدن آن با سركه جهت بهق و برص و تجعيد موى و اكتحال آن ، منع ريختن مژگان كند و اعظم اجزاى ادويه امراض چشم است . براى رويانيدن مژگان و زيادتى و تسخين آنها مفيد و گويند محسن موى پلك و زياد كننده آن است و در اين باب غاية النفع است . و بعضى گويند چون آن را بسوزانند و غسل كنند سپس در چشم كشند ، تحسين موى پلك و تكثير آن نمايد و قوخ آن قاطع رعاف است و حمول و شرب آن ادرار حيض به قوت نمايد و آن مضر خم معده است و مصلحش مصطكى يا حماما و مقدار شربتش از نيم مثقال تا يك درم يا يك مثقال با ادويه مناسب . « 1 » * سنگ محك به عربى حجر المحك و به هندى كسوطى گويند . سنگى سياه و سنگين و به رنگ خاكسترى مىباشد كه در دجله موصل و قابوس بنى لخم پيدا مىشود و نشانه بهترين نوع آن اين است كه چنانچه چندين دفعه بخار دهان به آن برسد . بوى زعفران به مشام برسد . چنانچه سنگ محك را بر محل چرك بمالند چرك را از بين مىبرد . كشيدن طلا و نقره بر آن با تغيير رنگ ، نشان دهنده كيفيت طلا و نقره مىباشد . مزاج آن در درجه دوم سرد و خشك است و آشاميدنش نافع تنگى نفس و درد كليه مىباشد . كشيدن سنگ محك با شير مادر بر چشم نافع سفيدى زخم و طبقات چشم مىباشد . مقدار خوراك يك دانگ است . « 2 » سنگ محك را به فرانسوى lydite گويند كه گونه‌اى ژاسپ jaspe سياه رنگ است و در تركيبش رست هم دارد و در زرگرى جهت تشخيص طلا و عيار آن به كار مىرود . سنگ عراقى همان حجر المحك ، ژاسپ سياه ، سنگ امتحان مىباشد . « 3 »

--> ( 1 ) - محيط اعظم ، بخش 2 ، ج 4 ، ص 1 . ( 2 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 132 ؛ تحفه حكيم ، ص 83 . ( 3 ) - فرهنگ معين ، ج 2 ، ص 1936