مصطفى النوراني الاردبيلي
433
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
عظمه ينبت العظم و جلده ينبت الجلد و مع ذلك فإنه يسخن الليتين و يدبغ المعدة و هو أمان من البواسير و التقطير و يقوى الساقين و يقمع عرق الجذام بإذن اللّه . در مجمع البحرين گويد : غبيراء خرمايى است مشابه عناب ، غبيرا همان سنجد معروف است . امام رضا عليه السلام از پدرانش از حسين بن على عليه السلام نقل كرده كه فرمود : پيغمبر خدا روزى وارد منزل على بن ابى طالب عليه السلام شد ، در حالتى كه او تبدار بود ، پيغمبر صلى الله عليه و آله دستور داد سنجد بخورد . « 2 » ابن بكير گويد : شنيدم امام صادق عليه السلام فرمود : گوشت غبيراء گوشت مىروياند و استخوانش استخوان و پوست آن پوست و با همه اينها ، سنجد كليهها را گرم مىكند و معده را دباغى مىنمايد و از بواسير و چكيدن ادرار امان است . ساقها را نيز محكم مىكند و رگ جذام پيسى را مىكند به اذن خدا . « 3 » سنجد درختى است از تيره سنجدها كه نزديك به تيره زيتونيان مىباشد درختى است بزرگ و پر خار و برگهايش شبيه برگ بيد و گلهايش خوشهاى سفيد يا زرد و بسيار خوشبو است درخت سنجد در ايران خودرو است و چون ميوهاش مطبوع است ، در اكثر باغها آن را كشت مىدهند و ميوههاى با پوست قرمز يا زرد نسبتا درشت مأكول از آن حاصل آيد . درون ميوه سنجد هسته درازى شبيه هسته خرما موجود است . « 4 » سنجد به كسر اول اسم فارسى است و خوب دانه نيز گويند و به عربى غبيرا و به تركى ايكده نامند و درخت آن بزرگ به قدر درخت عناب و زيتون است و در بلاد سرد به هم مىرسد و برگ آن درشت و انجير و لهذا آن را انجير مىگويند . درخت آن نر و ماده مىباشد . قسم نر آن ميوه نمىدهد و ماده آن دو نوع است : يكى را ميوه به قدر عناب و فندق و كنار و نوع دوم را ميوه بزرگتر از اول و پوست آن نيز سرخ و
--> ( 2 ) - عيون الاخبار ، ج 2 ، ص 43 ؛ صحيفه الرضا ، ص 34 . ( 3 ) - مكارم الاخلاق ، ص 200 ؛ كافى ، ج 6 ، ص 361 . ( 4 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 2 ، ص 1928 ؛ قرابادين ، ص 303 ؛ فرهنگ داروها ، ص 213 .