مصطفى النوراني الاردبيلي
408
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
با شربت عسل خورده شود كرم شكم و كدو دانه را بكشد و جنين را در شكم باطل كند و اگر جنين مرده باشد آن را از رحم بيرون مىآورد و زخمها را كه معالجه آنها دشوار باشد ، نيكو كند . « 3 » سرخس دهانشور از نظر درمانى مادهاى است مدر ، مسهل ، مقوى و جلوگيرى كننده خونريزيها ، ريشه و ساقه زيرزمينى ( ريزوم ) آن در بيماريهاى خونى ، انسداد مجارى ادرار ، سنگ كليه ، مسلوليت نقرس ، رماتيسم ، ضعف عمومى بدن و در معالجه زخمهاى سطحى به كار مىرود . سرخس نر كه انشعابات هوايى آن بسيار قوى است از زمانهاى قديم اين نوع سرخس را در مورد انگلهاى رودهاى به كار بردهاند ، در جلوگيرى از خونريزى و التيام زخمها و سقط جنين پايه و اساس دارد ، خاصيت انگل زدايى ، تأثير آرامبخشى جهت درمان رماتيسم ، نقرس ، سياتيك ، باد مفاصل اسپاسم دمكرده و جوشانده آن به عنوان آرامبخش و براى دفع كرم . مقدار مصرف براى كودكان يك فنجان كوچك و براى بزرگسالان دو تا سه فنجان است . سرخس گرم و خشك است حب القرح را مىكشد . از او چهار درم سنگ با شربت انگبين اندر كنى كرم كدو را در شكم بكشد بچه مرده را بيرون كشد . « 1 » سرخسها گروهى از گياهان هستند كه گل ندارند ، گياهانى مىباشند چند ساله ، بدون ساقه ، ولى داراى ريشه و اعضاى زير زمينى . سرخس نر مقدارى اسانس ، صمغ رزينى به نام فيلمارون فيليسين خام و اسيدى به نام فيليسيك اسيد وجود دارد . در ويتنام از ساقه زيرزمينى سرخس نر بهعنوان حشرهكش استفاده مىشود و از ريشهها براى كشتن انگلهاى معده و براى التيام زخم و بند آوردن خونريزى استفاده مىشود ، براى قطع خونريزيهاى بعد از وضع حمل ، ماده مؤثر آن براى دفع كرم كدو اثر مىكند . از نظر خواص معتقدند كه باز كننده انسداد مجارى عروق است ، نفخ را تحليل مىبرد و دفع كرم شكم و رودهها مىباشد . براى خفقانهاى سخت و صعب العلاج و جراحت
--> ( 3 ) - صيدنه ، ص 370 ( 1 ) - روضه الانس و منفعة النفس ، ص 194 .