مصطفى النوراني الاردبيلي
406
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
بعضى گويند كه ملميم نيز همان سرخس است . بيخى است سياه رنگ ، مايل به سرخى و نام درخت آن در لاتين پيدى ام فيلكس ماس است . « 1 » آن را در فصل پاييز جمع كرده و خشك مىنمايند . رنگ آن از بيرون بادامى و از داخل سفيد مايل به زرد و بوى آن اندكى بد است . ذائقه آن ابتدا شيرين بعد قابض ، تلخ و ناگوار است . اثر آن تا يك سال بيشتر نيست و در منطقه دارچلينگ شرق هند و شمال هند و كشمير زياد مىرويد . رب آن به صورت داروى extract of male fern در طب امروزه استعمال مىشود و آن را extract of filicisliquid هم مىنامند . در اردو آن را رب سرخس سپالى مىگويند كه در آن 25 % جوهر filicin وجود دارد مقدار خوراك آن از 3 تا 6 ميلىليتر است آن را به شكل معجون با صمغ عربى يا كتيرا مىگيرند اما بيشتر اطبا آن را در كپسولهاى ژلاتينى پر كرده به بيمار مىدهند تا مريض از ذائقه و بوى بد آن ناراحت نشود . اين دارو براى كرم كدو tapworm مفيد است . هنگام استعمال اين دارو بايد شير و غذاهاى رقيق به بيمار بدهند . از اين دارو 20 قطره در كپسول يا همراه با آب پرتقال هر نيم ساعت چهار مرتبه به بيمار مىدهند و بعد از خوراك آخر دو اونس تنتور سنا ( سناء مكى ) به بيمار مىدهند تا كرم مرده را از شكم خارج سازد ، بعد كرم مرده را شستشو داده و ملاحظه كنند كه كرم با سرخارج شده يا بدون سر ، اگر بدون سر خارج شده ، بايد يك بار ديگر اين دارو را استعمال كند . مقدار زياد اين دارو در بدن ايجاد مسموميت مىكند و همراه اين دارو نبايد روغن كرچك استعمال كنند ، چون انسان را مسموم مىكند . فرمول اين دارو از اين قرار است : extract of male fern 06 min قطره mucilage of gum acasia 021 min قطره cinammon water 211 ounce
--> ( 1 ) - لاثانى لغات الادويه ، ص 138