مصطفى النوراني الاردبيلي

373

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

كنجد خوار را ساج گويند . « 3 » ساج درختى است زيبا از تيره شاه‌پسند ، داراى برگهاى پهن كامل متقابل كه در سطح تحتانى رگبرگهايش كاملا برجسته و نمايانند . گلهايش منظم و داراى آرايش گرزن و خوراكى است . چوب اين درخت بسيار مرغوب و مقاوم است و در ساختمان و كشتىها به كار مىرود دلب هند را ساج گويند . به فرانسوى : teck به لاتينى : « 4 » tectoniagrandis به فتح سين مهمله و الف و جيم به هندى سال و ساكون نامند ، ماهيت آن درختى است هندى به قدر درخت چنار و سرخ رنگ و صلب مايل به سياهى و كثير الورق و خوشبو و برگ آن بزرگ و عريض و اندك طولانى و ميوه آن به اندازه پسته و در كوهستان مىرويد و ثمر آن را جوش داده مىخورند . طبيعت چوب آن در دوم سرد و خشك و با اندك حرارت است . خواص آن : ضماد ساييده آن با آب سرد جهت درد سر حار و تحليل اورام حاره و دمويه و صفراويه ، خصوصا با آب اشياى بارده و خوردن نشاره شربت آن جهت تسكين تشنگى و التهاب معده و با ماء العسل جهت اخراج صفرا و بلغم و كرم معده قوىّ الاثر و روغن آن غليظ و خوشبو ، جهت بلند كردن مو و رفع خارش بدن مفيد است . « 1 » * سابيزج سابيزج همان لفاح است . ارجانى گويد لفاح سرد است در درجه دوم و در درجه اول تر است . يكى از خواص او آن است كه خواب آرد و علت خناق پديد كند و لذا دفع اين مضرت از وى آن است كه به عسل و روغن گاو يا عسل قصب و روغن شيره و آب گرم او

--> ( 3 ) - برهان قاطع ، ج 1 ، ص 673 ( 4 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 2 ، ص 1784 . ( 1 ) - قرابادين كبير ، ص 237