مصطفى النوراني الاردبيلي

299

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

رازى گفته : قوت زرنب مثل قوت سليخه با كبابه است و مىگويند : نافع اوجاع مفاصل و عصب است و سعوط آن با روغن گل يا با آب و روغن بنفشه جهت سردرد بارد نافع و موافق معده و جگر بارد است . « 3 » اين گياه شاخه‌هاى باريك و مستدير الشكل ( لوله‌اى ) دارد كه ستبرى آنها حد وسط ميان جوالدوز و قلم نى مىباشد . رنگش سياه و مايل به زرد است . نه مزه زياد دارد و نه بوى زياد . بوى كمى كه مىدهد بوى خوشى است و به بوى ترنج نزديك است . قوتش با قوت جوزبوآ برابر و از آن اندكى لطيف‌تر است و مىگويند : به جاى دارچين به كار مىرود . گرم و خشك است . قابض است و بادشكن مىباشد . با آب عطسه‌آور است و با روغن گل داروى سردرد سرد است . براى كبد و معده سرد بسيار سودمند است . مىگويند : شكم را بند مىآورد . « 4 » زرنب برگ نباتى است از برگ صعتر عريض‌تر و مايل به زردى و خوشبو ، شبيه به بوى ترنج و گلش زرد و نباتش كمتر از زرعى و ساقش مربع و مجوف و طعمش با حدت و قوتش تا چهار سال باقى مىماند و محل رويش آن جبال فارس و آن را سرو تركستانى مىنامند . « 1 » تركيبات شيميايى : در اعضاى اين گياه مانند : برگ ، پوست ، چوب و دانه يك ماده سمى بنام : تاكسين به مقدار 46 درصد تا 71 درصد وجود دارد كه آلكالوئيدى با طعم تلخ و بسيار سمى است ، به‌علاوه داراى گلوكزيدى به مقدار 62 / 9 تا 02 / 20 درصد به نام تاكسىكاتين و يك ماده سمى مىباشد . ماده سمى گياه مذكور حتى پس از خشك شدن اعضاى اين گياه نيز از بين نمىرود .

--> ( 3 ) - قرابادين كبير ، ص 229 . ( 4 ) - قانون در طب ، ج 2 ، ص 137 . ( 1 ) - تحفه حكيم ، ص 134 .