مصطفى النوراني الاردبيلي
235
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
بستانى ( كنار ) و به نوع كوهى آن زال مىگويند چون ميوههاى ما به هم شباهت دارند و عدهاى مرا بچه زال و زالزالك صدا كردهاند ، ما دو ميوه شبيه به هم بوده و در خواص يكسان مىباشيم ولى هيچ گاه با هم نسبت نداريم . من ميوهاى ايرانى هستم ولى از قديم علاوه بر ايران در قسمتهاى معتدل اروپا و آسيا مرا كاشتهاند ، در ايران فقط از ميوه من استفاده مىكنند ولى در اروپا از گل من كه مصرف داروسازى دارد بيشتر بهرهبردارى كرده و مجال ميوه شدن را به من نمىدهند . ميوه من پيشقراول پاييز است ، در آخرين روزهاى فصل تابستان به بازار مىآيم و برادر بزرگتر من ازگيل كمى ديرتر مىرسد . در كشاورزى معمولًا از تنه درختهاى ما دو برادر بهعنوان پايه براى پيوند ميوههاى شاداب استفاده مىكنند و بهترين نوع در اصفهان در نتيجه پيوند با درخت من به عمل مىآيد . ميوه من و ازگيل هر دو خنك بوده و داراى مقدار زيادى تانن هستيم ، در اثر پيوند خوب رسيده و شيرين مىشويم ، مرهم سينه و بر طرف كننده التهاب معده و صفرا مىباشيم . ميوه نارس و غير پيوندى ما داراى طعم گس بوده ، رطوبت معده را جمع و اسهال را درمان مىنمايد . در ايران ما را موقعى از درخت مىكنند كه كاملا رسيده و شاداب باشيم ولى فرنگىها ميوه ازگيل را كال چيده روى كاه انبار مىكنند و موقعى كه در اثر ماندن رسيد و رنگ آن قهوهاى شد ، جهت فروش به بازار مىآورند . از نظر غذاشناس كار ايرانيان پسنديدهتر مىباشد ، ميوه ما داراى ويتامينهاى A , B , C و جوهر ليمو است و براى مبتلايان به ورم روده بزرگ تجويز و توصيه شدهايم . براى تقويت قلب و كمخونى و سل اثر نيكويى داريم ، رنگ زرد و صورتى ميوه من همانند جوهر زردك است و در بدن تبديل به ويتامين A مىشود . گل من كمى معطر است و براى مصرف داروسازى آن را قبل از آنكه غنچه آن كاملا باز شود مىچينند ، داراى عوامل مهم شيميايى است و تركيباتى كه از آن استخراج مىشود در طب جديد و داروسازى مصرف فراوان دارد . اين گل ضد تشنج بوده و حركات نامنظم قلب را تنظيم مىكند ، يك داروى مفيد و خصوصى بر ضد تپش قلب و ضربان شديد آن است . مقدار خوراك آن به صورت كوبيده 2 تا 4