بوى آن آورنده خواب و مفتح سدد دماغ و نافع دماغ بارد و محلل فضول آن است عصاره آن با شكر جهت رفع درد سينه و ربو و سرفه نافع و نافع بواسير ، مصلح آن نيلوفر است يا گلاب و يا آب سرد ، قاطع اسهال كهنه است مىگويند كه تخم آن نافع جهت وحشت است . « 1 » ريحان گياهى است مشهور و دو نوع دارد ريحان براى باد كردگى معده مفيد است ، ريحان را بكوبند و روغنش را بگيرند و روغن مرهم شود و بر بواسير مالند نافع مىباشد . ريحان سليمانى : اين گياه در كوههاى اصفهان پيدا مىشود به شبت سبز مىماند ، مىگويند : برگش به گياه خطمى شبيه و شكوفه‌هايش كوچك و همچون لبلاب به درخت مىپيچيد شايد در اين روايات اختلافى مىباشد و شايد منظور از خطمى همان گياه جمسفرم باشد چه عوام عقيده دارند كه هم سليمان خاصيت لطيف و خشكاننده است با سركه بر باد سرخ و ورم بلغمى مىمالند و برگ و روغنش نيز داروى ورم بلغمى است . با سركه بر قرحه سارى مىمالند مفيد است بر نقرس مىمالند سودمند است ، در علاج كج دهنى مفيد است با روغن گل بردارند در زهدان تسكين يابد بر نيش زده كژدم بمالند خوب مىباشد . « 2 » ريحان : خوراك آن نافع زكام و با گشنيز نافع يرقان و ضماد آن نافع داء الفيل است خوراك تخم ريحان با شيرين بيان نافع امراض سينه است . « 3 » ريحان : از خانواده نعناعيان است كه نام لاتين آن اوسيموم بازيليكوم ocimum basilicum و فارسى آن شاهسپرم يا شاهسپرغم و هنديش تلى است ، گياهى است علفى و كوچك و سبز رنگ به درازاى 50 - 10 سانتىمتر داراى برگهاى متقابل كه معطر مىباشد ساقه‌هاى آن اغلب به صورت چهار ضلعى است . اين گياه را معمولًا به دو نوع تقسيم مىكنند دارنده برگهاى بزرگ سبز تيره و برگهاى كوچك سبز مايل به زرد . گلهاى ريحان معمولًا كوچك و نامنظم و به رنگ سفيد و گلى و گاهى بنفش و كمى

--> ( 1 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 73 . ( 2 ) - قانون در طب ، ص 302 . ( 3 ) - حكيم اسفنديارى .