مصطفى النوراني الاردبيلي
618
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
جلديه ، سرمهاش مقوى است ، خيساندهاش با برگ حنا و شاهتره نافع امراض جلديه و خارش مىباشد . « 3 » فرانسه : chiretti هندى : كرپات . اردو : چرائته . در طب هندى ذريره اهميت زيادى دارد سس روتاكاتب سانسكريت آن را به نام كراتاتكنا ( معنى آن بوته تلخ است ) نيز آن را انارياتكتا مىگويند ( معنى آن بوته تلخ از اهل غير آريان ) نيز آن را بهونيميا ( يعنى نيم زمينى ) هم مىگويند اطباى هند به آن خيلى اهميت مىدهند به علت اينكه آن مقوى كرمكش ، تببر است و در تب مالاريا مفيد است . براى سوء هضمى كه در اين تب هست هميشه با ادويه معطر ، بخصوص زنجبيل و اذخر مخلوط داده مىشود . همچنين مليّن و معتدل كننده است آن را با املج ، زرنباد و روغن مخلوط استعمال مىكنند . چرائتا در طب هندى يكى از مواد دارويى به نام سوار سانا چورنا است اين دارو يك روغن مركب است كه از 26 داروى محرك و معطر درست مىشود و در امراض حمى نافذه مالاريا كه لاغرى و كم خونى ايجاد مىكند استعمال مىشود . اطباى مسلمين چرائته را قصب الذريره گفتهاند و gui bourt نيز تأييد كرده است مگر fee و oryl اختلاف راى دارند كه آن را سرد و خشك مىگويند ، سبك و بادآور است ، براى سرما خوردگى و امراض صفراوى مفيد است براى سوختن بدن تب صفراوى و هذيان نافع است در سال 1814 اولين مرتبه rox burgh با نام gentiana chirayata آن را توضيح داد . انسلى نيز توضيح داده و گفته كه در منطقه بنگال و در انگلستان در سال 1829 از آن آگاه شدهاند و در سال 1839 در كتاب فارماكوپيا ادنبرا نوشته شد و ليكن الان در فارماكوپياى هند و بريتانيا داروى رسمى است و آن را داروى تلخ مقوى نوشتهاند . در جنوب هند آن را براى مرض تنگى نفس استعمال مىكنند و در چندين مريض اثر خوبى نشان داده است .
--> ( 3 ) - بستان المفردات ، ص 116 .