ارزش‌گذارى آنها و سپس تصحيح علمى و انتقادى با توجه به نسخه بدل‌هاى موجود است . متاسفانه ، فهرستهاى موجود نسخ خطى هيچ نسخه‌اى از اين كتاب ثبت نكرده‌اند و تنها نسخه موجود آن نسخه چاپ سنگى دهلى است كه كتابفروشى سلطانى قم نيز آن را در سال 1382 و در 88 صفحه افست كرده است . « 1 » بنابراين ، تصحيح اين متن براساس عرض چند نسخه به هم يا به محوريت نسخه اساس ناممكن بود . ناچار ، تصحيح متن نسخه چاپ سنگى به شيوه قياسى در دستور كار قرار گرفت . براى رسيدن به نتيجه مطلوب در تصحيح ، منابعى كه حكيم اعظم خان از آنها در كتاب خود نام برده بود بررسى شد تا ميزان بهره‌گيرى او از اين كتابها معلوم شود و متن كتاب با متون اين كتب مقابله گردد . با اينكه اين نوع تصحيح بسيار ارزشمند است ، مستلزم صرف وقت و حوصله بسيار است ، ضمن اينكه اغلب اين كتب نيز فاقد متن تصحيح‌شده بودند . ناچار ، مقابله هر فراز از اين كتاب با نسخ متعددى از كتب گوناگون همراه شد . براى مثال ، در مراجعه به كتاب قانون از دو نسخه چاپ بيروت و نسخه سنگى چاپ تهران و گاهى نسخه خطى مدرسه فيضيه قم استفاده شد و در مراجعه به تحفه سعديه از سه نسخه خطى استفاده شد و قس على هذا . براى نمونه ، براى تصحيح اين فراز كتاب نيّر به منابع آن بدين صورت مراجعه شد : « بدان كه نبضه عبارت است از مجموع آنچه يافته شود در مدّت ارجاع اوّل حركت به سوى مثل او . و آن از نبض به منزلهء فرد و شخص است از نوع . و هر نبضه مركب است از دو حركت و دو سكون . زيرا كه هر نبض مركّب از حركت انبساط و حركت انقباض است و در ميان دو حركت متضادّه از وقوع سكون چاره نيست ؛ بنا بر مستحيل بودن اتصال حركتى به حركت ديگر بعد از آنكه حاصل شود مسافت حركت اوّل را نهايت و طرف بالفعل » .

--> ( 1 ) . نكته‌اى كه درباره چاپ سنگى اين اثر در دهلى بايد بدان توجه داشت اين است كه در صفحه نخست كتاب تاريخ 1271 درج شده است ، حال آنكه اين به تصريح حكيم اعظم خان تاريخ اختتام نگارش كتاب است . شاهد مطلب آنكه در انتهاى نسخه اصل اين ماده تاريخ آمده است : « خزينه نبض طبع شد » كه مصادف با 1909 ميلادى است و در افست ايران اين قسمت حذف شده است .