محمد اعظم خان ناظم جهان
مقدمه و پيشگفتار 38
نير اعظم در شناخت نبض و انواع آن ( فارسى )
درباره كتاب نيّر اعظم اين كتاب كه شامل يك مقدمه ، دو تعليم ، و يك خاتمه است شامل موضوعات مهمى در شناخت نبض و انواع آن است كه علىرغم نثر نسبتا دشوارش ، براى كسب اطلاعاتى موجز و درعينحال پربار درباره نبض بسيار راهگشاست . هدف حكيم اعظم خان همانطور كه خود در مقدمه تصريح كرده از نگارش اين اثر چنين است : « خواستم كه در آن رسالهاى متضمّن فوايدى كه از آن اكثر كتب طبّيّه خالى است و سيّما از اقسام مركّبات غير مشهورهء نبض و اسباب او - كه احدى از متقدّمين سلف و متأخّرين خلف مفصلا به ذكر آن نپرداخته [ اند ] - بنويسم تا ساير اعزّه از مطالعهء آن انتفاع كثير حاصل نمايند » . بنابراين ، جاى شگفتى نيست اگر بخش عمدهاى از اين كتاب براساس آثار پيش از خود نوشته شده باشد . تا آنجا كه خود حكيم اعظم خان اشاره كرده و تحقيق ما نيز آن را به روشنى اثبات مىكند او در نگارش نير اعظم چند منبع مهم در اختيار داشته است . اين منابع عبارتند از : كتاب كامل الصناعه ، قانون بو على ، شرح علامه شيرازى بر قانون ، شرح قانون حكيم گيلانى ، شرح قانون حكيم آملى ، مفرح القلوب حكيم ارزانى ، خلاصه الحكمه عقيلى خراسانى ، شرح موجز ابن حزم قرشى ،