* تدبير امراض الاذن نوعى از احسانات حضرت بارى - جلّ و على - استماع اصوات و سماع نغمات است . و او نيز در عرف اطبّاء و اهالى تشريح بسته به غضروف و عصب مفروش تحت جلد اذن است . و اذن به لفظ فارسى گوش را گويند ، چنانچه صاحبان هوش و ذكاوت و استادان با فطانت در معرفت آن در تشريحات ، وضع و طريقهء او را ذكر فرموده ، اين بندهء با عصيان را با نقصان ادراك ، بيانى در حدّ آن مىشود و على هذا اشارتى در تعريف و توصيف آن مىنمايد و عبارتى چند در اين مقام بر خود تكليف وارد مىآورد . گوش صدفى است از عصب و غضروف . عطوفت حضرت بارى در سازگارى آن ، چنان تعلّق پذيرفته كه مانند بادبان بود تا پاسبان آوازها - كه محرّك هوايند - گردد و بدان اعتبار در آن صدف قرار گيرد . و در او ثقبه‌اى است كه سوراخ گوش خوانند و آن مجراى عظيمى است خنجرى ، وجه مشابهت آن است كه اين عظم ، گرد آن سوراخ چون برگشتگى خنجر گرد آمده و پيچيده شده تا آوازها كه به گوش رود ، وصول و حصولش به طول بود ، تا ملولى جهت دخول در طبيعت نيفزايد ؛ و در پس آن سوراخ ، حربه‌اى است كه سوراخ بدان گشاده و عصب مفروش - كه از جملهء اعصاب جفت پنجم است - از روى آن حربه گسترده شده تا از قوّت آوازها رنجور نگردد . و شرف آن عصب در حسب حال ، چون شرف رطوبت جليده است اندر چشم . على هذا ، در ذكر جزئى از امراض و علامات و علاج آن پرداخت . [ ورم گوش اطفال ] عارض مىشود از رطوبت غليظهء حارّه ، ورمى در گوش اطفال . علامت مىجوييد از نفخ و حمرتى كه ظاهر است ، و شدّت اضطراب و بكاء آن . و امر شده است در ابتدا با وجود امكان به حجامت ميانهء كتفين ، و تقطير به عصارهء كدو با روغن گل و سفيدهء تخم‌مرغ با شياف ماميثا . نداف به شير زنان با آب برگ كاهو و برگ خرفه با روغن بادام نيز مجوّز است . و اگر ورم بسيار باشد و قلق و گريه شديد ، پس با آنچه ذكر شده نداف كنند شياف ابيض . و استعمال تمامى ادويهء گوش بايد فاتر باشد . و اگر ورم قليل باشد كافى است شياف ماميثا با آب فاتر .