لطيف قزوينى

مقدمه 34

فوائد الطفية ( فارسى )

مشخّصات نسخهء خطّى نسخهء خطّى كتاب فوايد الطفيّه در كتابخانهء آيت اللّه مرعشى در قم نگهدارى مىشود . اين نسخه در تاريخ 11 مهر 1370 عكس‌بردارى شده و به شمارهء مسلسل 7076 در صفحهء 237 كتاب فهرست كتاب‌هاى خطّى آن كتابخانه به نام فوائد لطيفيه ثبت شده است ( در دنبالهء سخن در مورد اين ناهمسانى در نام كتاب شرحى خواهد آمد ) . نسخه داراى 79 برگ شامل يك برگ در پنج بيت شعر ( كه در ابتداى اين مقدّمه آمد ) به خط شكسته نستعليق به تحرير عبّاس تفرشى ، و 78 برگ ( 156 صفحه ) اصل متن كتاب است . بر اساس توضيحات فهرست‌نگارى كتاب ، عناوين كتاب در آغاز نسخه شنگرف و بقيهء آن با مشكى نشانى دارد ، صفحه‌ها مجدول به زر و شنگرف و مشكى و لاجورد ، و جلد نسخه تيماج قهوه‌اى است . مهدى اليه كتاب ناصر الدّين شاه قاجار است كه در صفحهء 6 نسخهء خطّى نام وى آمده است . گويا نسخهء ديگرى از اين كتاب - چه در كتابخانه‌هاى رسمى و چه در مجموعه‌هاى خصوصى شناخته شده - موجود نيست . اين داورى از آن روست كه در شمارهء رديف 1095 صفحهء 223 كتاب كتابشناسى نسخ خطّى پزشكى ايران از انتشارات كتابخانهء ملّى جمهورى اسلامى ايران نيز ، تنها كتابخانهء آيت اللّه مرعشى به عنوان محلّ اين كتاب ذكر شده است . يادآورى اين نكته بايسته است كه در منابع كتاب ياد شده ، هم از فهرست كتابخانه‌هاى بزرگ كشور و هم از فهرست مشترك آقاى احمد منزوى - كه دربرگيرندهء كتب مجموعه‌هاى خصوصى نيز هست - بهره گرفته شده است . خطاهاى فهرست‌نگارى در مورد اين كتاب شوربختانه در توصيف فوايد الطفيّه در صفحهء 237 فهرست كتاب‌هاى خطّى كتابخانهء آيت اللّه مرعشى دو خطا رفته است : نخست آنكه كتاب به نام فوائد لطيفيّه ضبط شده است ، در حالى كه در هر دو مورد ضبط نام كتاب در صفحات 2 و 25 نسخهء خطّى ، به روشنى فوايد الطفيّه آمده و هر دو بار نيز واژهء الطفيّه بسيار آشكار و خوانا كتابت شده است و به هيچ قرينهء بصرى و گرافيكى نمىتوان آن را لطيفيّه دانست . مصحّح پس از برخورد با اين شواهد ، نام فوايد الطفيّه را اختيار كرد ، ولى در گرماگرم تصحيح كتاب ، يكى از استادان گرانقدر ترديد خويش را در درست بودن نام فوايد الطفيّه گوشزد كردند و فرمودند كه بنا بر سنّت نامگذارى كتب ، نويسندگان قديم ، كتاب را به نام خود منسوب مىكرده‌اند نه به اسم تفضيل برگرفته از نامشان ؛ و بنابراين سنّت و شيوه فوايد لطيفيّه درست است ، نه فوايد الطفيّه . نگارنده با سپاس از اين گوشزد مشفقانه ، براى آسوده‌دلى از گزينش نام درست كتاب به محضر استاد دانش‌گستر و فرزانه جناب آقاى دكتر محمّد مهدى محقّق رسيد و با ايشان رايزنى كرد و راهنمايى