لطيف قزوينى

مقدمه 27

فوائد الطفية ( فارسى )

مطلب السوال و اسهاليّه در يك مجلّد در 231 صفحه در تهران در سال 1297 ق . با چاپ سنگى منتشر شده است ، رساله برء السّاعه 34 صفحه از مجموعهء فوق را در برمىگيرد . نسخه‌اى از اين مجموعه در كتابخانهء نگارنده موجود است . لطيف قزوينى در اين كتاب بارها از پزشكان بزرگ ياد كرده و نظريّات آنان را ذكر نموده است . از استادان يونانى از بقراط و از روميان از جالينوس ياد نموده است و از پزشكان دربار خلافت و مترجمين بزرگ از ابن سرابيون ( صفحهء 9 و 87 ) و قرابادين سرابيون ( صفحهء 111 ) ، و ابن ماسويه ( صفحات 61 و 99 ) ياد كرده و به گفته‌هايشان استناد نموده است . وى از پزشكان ايرانى بيش از همه از محمّد بن زكرياى رازى بهره برده و به نام وى استناد كرده است . ( صفحات 9 ، 78 ، 88 ، 130 و 134 ) وى سه بار از ابن سينا تحت عنوان‌هاى شيخ الرّئيس ، جناب شيخ الرّئيس و نيز مولانا شيخ الرّئيس ياد كرده ( صفحات 110 ، 132 ، 147 ) و در سه جا به قول صاحب ذخيره يعنى سيّد اسماعيل جرجانى اشارت دارد ( صفحات 94 و 108 ) مؤلّف در عين حال كه به گفته‌هاى پزشكان پيشين تكيه دارد ، به شيوه‌ها و درمان‌هاى طبيبان هم عصر خويش نيز توجّه كرده و بر قياس و منطق خويش تكيه دارد : و ببايد دانست كه حفظ صحّت به مثل است و ازالهء مرض از طريق علاج به ضدّ . و اقسام معالجه را نيز طرق بسيار است كه آن بسته به ادراك اقوال اطبّاى سلف و افعال اطبّاى عصر و قياسات صايب معالج است . بناء على هذا در ذكر مجملى از مفصّل ، و مختصرى از مطوّل پرداخت . ( صفحهء 8 ) لطيف قزوينى طبيبى محقّق بود و در كتاب خويش بارها از تجربياتى كه انجام داده و شيوه‌ها و داروهايى كه از آن نتيجه گرفته ، ياد كرده است . وى گرچه پيرو طبّ كهن بوده است ولى از طبّ اروپايى نيز غافل نمانده است . براى مثال در درمان سكته نظر خود را در مورد كاربرد جوهر انتيموان ذكر كرده است : و جوهر انتيمون - كه مستعمل اهالى فرنگستان است - حقير در اين مقام به قدر يك نخود نافع مىدانم ؛ زيرا كه اگر قوّت در طبيعت باقى باشد حكم اين جوهر در طبيعت آن است كه مؤثر شود و تغيّر دهد حالت مسكوت را به اعتبار قوّت خود . ( صفحهء 30 ) مؤلّف به شيوه‌هاى كاربردى داروهاى مورد مصرف در بيمارستان نيز توجّه داشته ، چنان‌كه گويد : ليك بنا بر ضابطه ، استادان ادويه و ضمادات معمول بيمارستان فرموده‌اند ، حقير نيز چندان كه لازمهء اين مختصر است عرض مىنمايد . ( صفحهء 128 )