ابراهيم اصلاح عربانى

97

كتاب گيلان ( فارسى )

مذكور و در نتيجه سهم بيشتر ارزش افزوده در ارزش محصولات واحدهاى ياد شده است . بهره‌دهى توليد در صنايع مختلف متفاوت است . بهره‌دهى توليد صنايع مواد غذائى 5 / 63 درصد ، بهره‌دهى صنايع نساجى و پوشاك 4 / 1 درصد ، بهره‌دهى توليد صنايع چوبى 9 / 0 درصد ، بهره‌دهى توليد صنايع شيميايى 13 درصد ، بهره‌دهى توليد صنايع كانى غيرفلزى حدود 5 درصد و بالاخره بهره‌دهى توليد صنايع ماشين‌آلات و تجهيزات و ابزار و . . . 7 / 45 درصد بيشتر از بهره‌دهى صنايع همانند كل كشور است . مقايسهء بهره‌دهى توليد كارگاههاى بزرگ صنعتى استان با كل كشور در نمودار شمارهء 25 آمده است . چكيده براى بررسى فعاليتهاى صنعتى ابتدا لازم آمد كه حدومرز فعاليتهاى مذكور با ديگر فعاليتهاى اقتصادى دقيقا روشن شود . با يارى گرفتن از طبقه‌بندى مشهور به ISIC به اين مهم دست يافتيم و بر اساس آن چون‌وچند صنايع گيلان را مورد مطالعه قرار داديم . بررسى صنعت خانگى استان گيلان بما نشان داد كه تنها 3 / 2 درصد از خانوارهاى گيلانى داراى صنعت خانگى هستند . بيش از 4 / 3 از اين خانوارها در مناطق روستائى و كمتر از 4 / 1 در مناطق شهرى مستقر هستند . عمده فعاليت صنعت خانگى استان دوزندگى و بافندگى است . پس از آن ، با فاصله نسبتا زيادى ، توليد مواد غذائى و سبد و حصيربافى قرار دارد . از حدود 000 ، 620 نفر شاغل استان گيلان حدود 900 ، 54 نفر ، در بيش از 300 ، 15 كارگاه صنعتى كوچك و بزرگ مشغول فعاليت هستند . 4 / 21 درصد كارگاههاى صنعتى مذكور به توليد مواد غذائى ، 4 / 24 درصد به توليد منسوجات و پوشاك ، 3 / 15 درصد در صنايع چوب و محصولات چوبى ، 6 / 0 درصد در صنايع شيميائى ، 7 / 7 درصد صنايع در محصولات كانى غيرفلزى ، 7 / 1 درصد به توليد فلزات اساسى و بالاخره 4 / 17 درصد به توليد ماشين‌آلات و تجهيزات و ابزار و . . . اشتغال دارند . اكثر كارگاههاى صنعتى استان كوچك هستند . از بيش از 300 ، 15 كارگاه صنعتى موجود استان تنها 2 / 2 درصد كارگاههائى هستند كه بيش از 10 نفر كارگر و كارمند دارند . در نتيجه ، متوسط اشتغال در هر كارگاه صنعتى حدود 58 / 3 نفر است . نزديك به 42 درصد كاركنان كارگاههاى صنايع استان براى دولت يا سازمانهاى وابسته به آن كار مىكنند و جزء شاغلان بخش دولتى به حساب مىآيند . 58 درصد بقيه در بخش خصوصى مشغول فعاليت مىباشند . شاغلان بخش خصوصى حدود 800 ، 29 نفر هستند و در 4 گروه شغلى قرار گرفته‌اند . تقريبا 4 / 10 درصد آنان را كارفرمايان ، حدود 48 درصد را كاركنان مستقل ، حدود 4 / 21 درصد را مزدوران و حقوق‌بگيران بخش خصوصى و بالاخره ، حدود 2 / 1 درصد را كاركنان خانوادگى بدون مزد تشكيل مىدهند . به علت اهميت نسبتا زياد كارگاههاى بزرگ صنعتى ، ويژگيهاى آنها از چند ديدگاه مورد توجه قرار گرفت : اولين ويژگى ، پراكنش مكان استقرار كارگاههاى مذكور در سطح شهرستانهاى استان است . بررسى چگونگى پراكنش كارگاههاى بزرگ صنعتى استان نشان از توزيع نابرابر آن در سطح استان دارد . 46 درصد كارگاههاى بزرگ صنعتى در شهرستان رشت ، 8 / 17 درصد در شهرستان لاهيجان و 5 / 10 درصد در شهرستان رودسر مستقرند . اين 3 شهرستان ، در مجموع ، 28 / 74 درصد كارگاههاى بزرگ صنعتى را در خود جاى داده‌اند . سهم 8 شهرستان ديگر در كل فقط 72 / 25 درصد است . دومين ويژگى مربوط به فعاليتهاى توليدى است . بيشترين تعداد كارگاههاى بزرگ صنعتى به توليد مواد غذائى ، آشاميدنى و دخانيات اختصاص يافته‌اند . در مرتبه بعدى ، كارگاههاى بزرگ توليد منسوجات و پوشاك و چرم هستند و كمترين تعداد كارگاههاى بزرگ صنعتى مربوط به توليد فلزات اساسى است . سومين ويژگى مربوط به تمركز توليدات است . اندازه‌گيرى تمركز توليدات شهرستانهاى استان با شاخص تمركز هيرشمن نشان مىدهد كه شهرستان رشت داراى بيشترين تنوع توليدات ( كمترين تمركز توليدات ) و شهرستان لاهيجان به رغم دارا بودن 61 كارگاه بزرگ صنعتى از تنوع توليدات اندكى برخوردار است . چهارمين ويژگى ، مربوط به پراكنش نيروى انسانى است . بررسى 216 كارگاه بزرگ صنعتى منتخب استان نشان مىدهد كه صنايع نساجى ، پوشاك و چرم بيشترين تعداد شاغلان كارگاههاى بزرگ صنعتى استان را دارا مىباشد . پس از آن ، صنايع چوب و محصولات چوبى قرار دارد و كمترين تعداد شاغلان مربوط به صنايع شيميايى است . پنجمين ويژگى مربوط به متوسط شاغلان هر كارگاه است . ميزان متوسط شاغلان كارگاههاى بزرگ صنعتى استان گيلان 161 نفر است . اين ميزان حدود 68 نفر بيش از متوسط شاغلان كارگاههاى بزرگ صنعتى كل كشور مىباشد . ششمين ويژگى مربوط به سهم زنان در اشتغال كارگاههاى بزرگ صنعتى استان است . 38 / 15 درصد شاغلان كارگاههاى بزرگ صنعتى استان را زنان تشكيل مىدهند . اين سهم 6 / 2 برابر ، بزرگتر از رقم مشابه براى كل كشور است . سهم بالاى اشتغال زنان در كارگاههاى بزرگ صنعتى استان ، سهم نسبى آنان را در كل كشور بالا برده است ، به طورى كه 4 / 15 درصد زنان شاغل در كارگاههاى بزرگ صنعتى كشور در استان گيلان مستقر هستند . هفتمين ويژگى مربوط به ارزش افزوده است . كارگاههاى بزرگ صنعتى استان در سال 1364 با ايجاد 60 / 45 ميليارد ريال ارزش افزوده 5 / 4 درصد ارزش افزوده كارگاههاى بزرگ صنعتى كل كشور را به خود اختصاص داده‌اند . بيشترين سهم ارزش افزوده استان مربوط به صنايع نساجى ، پوشاك و چرم است . پس از آن ، صنايع ماشين‌آلات و تجهيزات و ابزار و . . . قرار دارد و كمترين سهم ارزش افزوده مربوط به كارگاههاى بزرگ صنايع چوبى است . هشتمين ويژگى مربوط به بهره‌ورى كار است . در سال 1364 بهره‌ورى كار هريك از كاركنان كارگاههاى بزرگ صنعتى استان به‌طور متوسط 970 ، 306 ، 1 ريال بوده است . بهره‌ورى كار ( يا ارزش افزوده سرانه ) استان بيشترين بهره‌ورى كارگاههاى بزرگ صنعتى استان مربوط به صنايع شيميايى و كمترين آن مربوط به صنايع چوبى است . نهمين ويژگى مربوط به مزد متوسط است . متوسط مزد و حقوق هريك از