ابراهيم اصلاح عربانى
39
كتاب گيلان ( فارسى )
زيبائى ، ظرافت ، هماهنگى و تناسب رنگها در دستبافهاى ابريشمى ، پشمى و نخى گيلان اعجابانگيز است . زنان هنرمند گيلانى در خلق اين دستبافهاى كمنظير نقش اساسى را بر عهده دارند . تصوير ، زنان بافنده و آثارى از آنها را در موزهء رشت نشان مىدهد . منطقه به ثبوت مىرساند . . . كشف اين تكههاى پارچه در حفارى مارليك مدارك ارزندهاى از نظر اين صنعت و قدمت آن در ايران در اختيار ما گذارده است . نمونههاى يافتشده از قديمترين نمونههاى پارچهاى است كه تاكنون در ايران بهدست آمده است . با وجود قدمت ، اين نمونهها از نظر بافت در نهايت ظرافت بوده و بلوغ اين صنعت را در ايران به خوبى نمايش مىدهد . » « 20 » دستبافتهاى ابريشمى : زرىبافى و ابريشمبافى در گيلان نيز مانند ساير نقاط ايران سابقهاى طولانى دارد . در دورههاى كهن پوشاك پادشاهان و اميران از ابريشم تركيب مىيافت و اين سنت در دورههاى بعد از اسلام نيز مرسوم بود چنانكه امراى مقتدر ديلمى و ديگر فرمانروايان ، پارچههاى ابريشمى را زيب پيكر خويش مىساختند . پروفسور آرثرپوپ در « شاهكارهاى هنر ايران » مىنويسد : « اين پارچهها ( زرى ) كه بسيار سختبافت و گرانقيمت بود براى جامهء پادشاهان و اميران سلسلههائى كه در تاريخ از بزرگترين فرمانروايان شمرده شدهاند يعنى امثال عضد الدوله و طغرل بيك و البارسلان و ملكشاه و سلطان سنجر بهكار مىرفته است . » « 21 » طرحها و نقشهاى پارچههاى ابريشمى در دورههاى بعد از اسلام نيز از دورههاى باستان تقليد مىشد . در همين زمينه پروفسور پوپ مىنويسد : « در پارچههاى ابريشمى دورهء آل بويه اين نقوش ميان طرحها بسيار متنوع و متعدد است و طرحهاى متداول دورهء مزداپرستى را تكرار مىكند . » « 22 » نمىتوان انكار كرد كه زادگاه ابريشم كشور چين است و نخستينبار چينيها دستباف ابريشمى را به جهانيان عرضه كردند . گرچه صدور ابريشم به ايران از زمان اشكانى آغاز شد ، ولى در دورهء ساسانى اين كالا به اين مقدار قابل توجهى از چين وارد مىشد . در خود كشور هم پرورش كرم ابريشم و صنعت ابريشم به وفور و مرغوبى تمام رواج يافته بود . پس از آنكه ابريشم چين به گيلان رسيد ، بافندگان هنرمند گيلانى با مهارت و تبحر و تجربه طولانى كه در بافتن پارچههاى پشمى و نخى داشتند به توليد دستبافهاى ابريشمى پرداختند . از آن زمان تاكنون بافت انواع پارچهها و منسوجات ابريشمى در نقاط مختلف گيلان بهويژه قاسمآباد و روستاهاى رودسر ادامه دارد . در قاسمآباد از ابريشم طبيعى و پنبه نوعى پارچه بافته مىشود كه به چادر شب معروف است . از چادرشب براى دوخت پرده و روتختى و رويهء لحاف استفاده مىشود و زنان محلى آن را به دور كمر مىبندند . عرض پارچه چادرشب باريك و در حدود 31 سانتيمتر است و طول آن به 245 سانتيمتر
--> ( 20 ) . مارليك ، دكتر عزت الله نگهبان ، صفحهء 25 ، 26 . ( 21 ) . شاهكارهاى هنر ايران ، آرثر آپهامپوپ ، ترجمه و اقتباس دكتر پرويز ناتل خانلرى ، ابن سينا ، تهران 1338 ، صفحهء 79 . ( 22 ) . همان كتاب ، صفحهء 77 .