شهرستان مزبور مهمترين نواحى كشاورزى استان گيلان مىباشند زيرا آن چنان‌كه در مورد ساير محصولات نشان داده خواهد شد محور فعاليتهاى كشاورزى در برخى از شهرستانهاى بر كشتهاى ديگر استوار است كه در سنجش نهائى بايد مورد توجه قرار گيرد . 2 - 7 - چاى نام چاى در ايران پيوسته با نام شهر لاهيجان مترادف است و كمتر ايرانى هست كه از مهمترين محل كاشت آن يعنى استان گيلان آگاهى نداشته باشد . كاشت چاى در ايران به مراتب ديرتر از رواج مصرف آن صورت گرفت . قبل از اينكه چاى مصرف عمومى پيدا كند مصرف قهوه در ايران معمول بود . به همين دليل دكانهائى كه امروزه فقط چاى در آنها عرضه مىشود ، به روال گذشته قهوه‌خانه ناميده مىشوند . در اين مورد كه چاى چگونه وارد ايران شده و مصرف آن از چه زمانى عموميت يافته اطلاع دقيقى در دست نيست . به‌طور مسلم مىتوان گفت كه دو كشور چين و هندوستان موطن اصلى گياه چاى و از مراكز مهم و قديمى كاشت آن به‌شمار مىروند . وجود روابط بازرگانى ديرينه ميان ايران و كشورهاى فوق را مىتوان مهمترين عامل انتقال اين محصول به ايران دانست . بر اساس نوشته‌هاى تاريخى مصرف چاى در ايران از زمان صفويه معمول شده و به تدريج جاى قهوه را گرفته است . از آغاز كشت چاى در ايران بيش از 90 سال نمىگذرد . بانى كشت آن در ايران كاشف السلطنه است . معين مىنويسد : « وى در سال 1314 قمرى به عنوان ژنرال قنسول ايران به هندوستان رفت » و شيوهء كاشت چاى را با جديت تمام فراگرفت و با استفاده از موقعيت سياسى خود توانست طى مراحل مختلف مقاديرى از نهال و بذر آن را به دور از چشم مأموران انگليسى وارد ايران كند . سرانجام كوششهاى او با تمام كارشكنيها به ثمر رسيد و وى توانست در 1279 خورشيدى ( 1901 ميلادى ) نخستين مزارع چاى ايران را در لاهيجان و تنكابن احداث نمايد . رابينو تاريخ ورود چاى به ايران را توسط كاشف السلطنه 1904 ذكر كرده است . قدر مسلم اينكه هنگام اقامت وى در گيلان ( 1906 تا 1912 ) تجربه كاشت چاى مراحل اوليه خود را طى مىكرده و هنوز توليد آن اهميت تجارى پيدا نكرده بود . كاشف السلطنه كه او را به حق پدر چاى ايران لقب داده‌اند رنجهاى فراوانى براى توسعه كشت چاى در ايران متحمل شد . مخالفتهاى گروهى از عمال و طرفداران انگليس از يك طرف و محافظه‌كارى مردم در پذيرش محصولى جديد و ناشناخته از طرف ديگر ، همچنين فقدان تجربه كافى در زمينه كاشت و داشت و برداشت چاى ، كار را بر وى دشوارتر مىساخت . اما او از پاى ننشست و براى بهبود شرايط چايكارى در ايران تعدادى كارشناس چينى استخدام كرده و با خود به ايران آورد . سرانجام هم جان خود را در يكى از همين سفرها از دست داد . به روايتى اتومبيل حامل او هنگام بازگشت از سفر خارج در نزديكى بوشهر دچار حادثه شد و وى در اين حادثه جان باخت . « 37 » مرگ وى را به سال 1308 خورشيدى ثبت كرده‌اند و براى قدرشناسى از كوششهاى او جنازه وى به لاهيجان حمل شد و در آرامگاهى كه در ميان مزارع چاى براى او ساخته شده بود دفن گرديد . بناى آرامگاه كاشف السلطنه امروزه از يادمانهاى تاريخى شهر زيباى لاهيجان به‌شمار مىرود . با تأسيس نخستين كارخانه چاىخشك‌كن در سال 1312 خورشيدى در لاهيجان و ايجاد بنگاه خريد برگ سبز چاى در تنكابن ( شهسوار سابق ) زمينه لازم براى توسعه كشت آن فراهم شد . اقدامات بعدى دولت نيز در قالب سياستهاى تشويقى و كمكهاى مالى و فنى به چايكاران موجب شد كه سطح زير كاشت چاى از 600 هكتار در سال 1319 به حدود 7000 هكتار در سال 1329 و سرانجام به 30500 هكتار در سال زراعى 65 - 1364 افزايش يابد . مديريت كشت چاى در شمال كشور زير نظر اداره كل چاى شمال قرار دارد . 1 - 2 - 7 - روشهاى كاشت ، داشت و برداشت چاى بوته چاى كه اغلب به صورت درختچه ديده مىشود ، از جمله گياهان گرمسيرى هميشه سبز است كه در شرايط رشد طبيعى تا حد يك درخت قد مىكشد . برگهاى بوته چاى تنها قسمتى از اين گياه است كه مصرف تجارى دارد . ميوه چاى كه بذر چاى نيز از آن بدست مىآيد در بوته‌هايى كه به صورت درخت رشد كرده باشند ديده مىشود و از آن براى تكثير چاى استفاده مىشود . به‌طور كلى سه نوع بوته چاى وجود دارد : 1 - بوته چينى 2 - بوته آسامى 3 - بوته هيبريد . بوته چينى در مقابل سرما مقاومت بيشترى دارد و بوته آسامى مخصوص نواحى گرمسيرى است . تكثير چاى به دو طريق انجام مىگيرد : كشت بذر و ديگر قلمه زدن ، تكثير از طريق بذر رايجترين روش توسعه كشت است . بدين منظور بذر چاى را مستقيما در محل باغ كاشته و مراقبتهاى رويشى براى رشد آن انجام مىگيرد و يا اينكه ابتدا آن را در خزانه كاشته و سپس نهال جوان را به محل جديد انتقال مىدهند . روش قلمه زدن نيز ممكن است از طريق پيوند يا خوابانيدن ساقه انجام گيرد . نكاتى كه بايد در كاشت چاى مورد توجه قرار گيرد تا رويش آن به خوبى انجام شود و محصول از نظر كميت و كيفيت در حد مطلوب باشد از اين قرارند : خاك مناسب ، بهره‌ورى گياه از آب و رطوبت و نور خورشيد به اندازه كافى ، مراقبتهاى مربوط به رويش و دفع علفهاى هرز . برگهاى جوان چاى از مرغوبيت بيشترى برخوردارند تا برگهاى كهنه . زمين چايكارى شده را بايد همه‌ساله شخم زد تا شرايط نفوذ رطوبت و هوا به ريشه فراهم گردد . علاوه بر آن بوته چاى بايد به‌طور مرتب هرس شود تا به تعداد شاخ‌وبرگهاى آن افزوده گردد . به همين دليل ارتفاع بوته چاى در مزارع از 60 تا 70 سانتيمتر تجاوز نمىكند . پرورش چاى نيز همانند برنج‌كارى پرمشقت و در عين‌حال نيازمند آگاهيهاى فنى و تخصصى بسيار است . به‌طور كلى چايكارى به نيروى كار فراوان و مراقبت مدام احتياج دارد . دوره بهره‌بردارى از محصول چاى يعنى برگ‌چينى آن در ايران از ارديبهشت آغاز شده تا مهر ادامه مىيابد . به‌طور متوسط هر كارگر مىتواند روزانه بين 10 تا 24 كيلوگرم برگ به تناسب فصل و وضعيت رويشى از بوته‌ها بچيند . تجربه نشان داده است كه بازدهى كار زنان در برگ‌چينى چاى بيشتر از مردان است . به همين دليل در برگ‌چينى مزارع چاى گيلان نقش

--> ( 37 ) . تحقيق در زمينه كشت و صنعت چاى ايران ، بهرام راستين ، مركز آمار ايران ، نشريه شماره 802 ، خرداد 1359 ، صفحه 8 و 9 .