ابراهيم اصلاح عربانى

701

كتاب گيلان ( فارسى )

كسب فيض نمود . از وى شروحى بر جاى مانده است . شيخ شعبان به سال 1348 هجرى قمرى در نجف چشم از جهان پوشيد . رادمنش ، رضا دكتر رضا رادمنش در سال 1284 شمسى در شهرستان لاهيجان به دنيا آمد ؛ تحصيلات ابتدائى را در مدرسهء حقيقت همان شهر و تحصيلات دورهء متوسطه را در دبيرستان دار الفنون تهران انجام داد و در سال 1307 جزو اولين گروه محصلين اعزامى به فرانسه رفت . وى پس از اينكه از دانشگاه كان نرماندى ليسانسيه علوم و مهندس الكترومكانيك گرديد به دانشگاه سوربن پاريس راه يافت و در رشتهء فيزيك درجهء دكتراى دولتى را اخذ كرد . دكتر رادمنش در سال 1314 به ايران بازگشت و بعد از 6 ماه تدريس در دانشكدهء فنى دانشگاه تهران براى انجام خدمت نظام وظيفه به دانشكدهء افسرى اعزام گرديد . دكتر رادمنش هنگام تحصيل در فرانسه توسط ايرج اسكندرى با دكتر تقى ارانى كه در برلين اقامت داشت آشنا شد . هنگامىكه به ايران بازگشت در سازمان مخفى كمونيستى كه توسط دكتر ارانى رهبرى مىشد به فعاليت پرداخت . هنگامى كه پليس مختارى رضا شاه در سال 1315 اين سازمان را كشف نمود ، دكتر رادمنش نيز كه با درجهء افسرى خدمت نظام وظيفه را انجام مىداد توقيف جزو دستهء 53 نفر به زندان افتاد و به 5 سال زندان محكوم گرديد . بعد از خلاصى از زندان در شهريور 1320 هستهء مركزى حزب توده را پىريزى كرد و از پايه‌گذاران و رهبران آن گرديد . وى مدتى دبير سازمان جوانان و دبير تشكيلات حزب بود . در بهمن سال 1327 پس از حادثهء تيراندازى به شاه در دانشگاه تهران كه به انحلال حزب توده منجر گرديد مدتى در تهران مخفى بود و بعد از اينكه در دادگاه نظامى غيابا به اعدام محكوم شد به شوروى گريخت . در همين ايام به دبير كلى حزب توده برگزيده شد . در زمان حكومت عبد الكريم قاسم در عراق كه طرفدار شوروى بود به آن كشور رفت و چند سال در بغداد بسر برد . پس از آن‌كه قرارداد ذوب‌آهن با شورويها منعقد شد و روابط شاه با شوروى التيام يافت سازمان حزب توده از مسكو به آلمان شرقى منتقل گرديد و دكتر رادمنش در شهر لايپزيك مستقر شد . به علت اختلاف با جناح كيانورى كه مورد حمايت شورويها بود از سمت دبير كلى كناره گرفت و در دانشگاه لايپزيك به تدريس و تحقيق در رشتهء تخصصى خود يعنى فيزيك جديد پرداخت . بعد از انقلاب اسلامى براى ديدار خانواده و دوستان دانشگاهى خود به ايران مراجعت كرد و بعد از 6 ماه اقامت در ايران مجددا به لايپزيك رفت و به كارهاى دانشگاهى خود ادامه داد . دكتر رادمنش در زمستان سال 1363 در آستانهء هشتادسالگى در بيمارستان مخصوص سران احزاب كمونيست در برلين شرقى درگذشت و در گورستان شهر لايپزيك مدفون گرديد . رشتى ، ميرزا كريم خان ميرزا كريم خان رشتى ، فرزند حاج محمد كاظم وكيل الرعايا ، از رهبران صاحب‌نام انقلاب مشروطيت ايران است . وى به سال 1251 شمسى در رشت تولد يافت و به هنگام تحصيل در مدرسهء جامع رشت با جوانان پرشور و آزاديخواه گيلان آشنائى به هم زد و به محض شروع انقلاب مردم ايران براى اخذ حقوق ملى و حكومت مشروطه و قيام آزادگان كشور اين جوان كه « سرى پرشور و قلبى مالامال از عشق به وطن و آزادى داشت » « 1 » با افراد آزاديخواه طرح دوستى ريخته و به تشكيل يك كميتهء سرى با شركت برادرش عبد الحسين خان معز السلطان ، ميرزا حسين خان كسمائى ، ناصر الاسلام ( آقا سيد يحيى ندامانى ) ، اشرف الدين حسينى ، آقا رحيم شيشه‌بر ، احمد على خان ، آقا گل اسكندانى ، عميد السلطان ، حاجى حسين اسكندانى ، ميرزا على محمد خان تربيت و يكنفر قفقازى پرداخت . در اين كميته طرح تسخير مسلحانهء رشت به تصويب رسيد و ميرزا كريم خان براى تسريع و عملى ساختن تصميم كميته روانه قفقاز شد و به جمع‌آورى اسلحه پرداخت و در بازگشت افرادى را كه در ساختن بمب و نارنجك مهارت داشتند با خود به گيلان برد . اين مهاجرين مخفيانه در خانه ميرزا كريم خان سكونت گزيدند و بدون جلب توجه كسى در پناهگاه خويش به ساختن بمب و نارنجك پرداختند . « ميرزا كريم خان بىآن‌كه قصد تظاهر داشته باشد ، نقشه‌هاى آزاديخواهانهء خود را به وسيلهء برادر تندرو خويش به مرحلهء اجرا مىگذاشت . . . اما اين راهنمائى هيچوقت به مرحله خودنمائى نرسيد و شايد هنوز كسانى از تأثير وى در انقلابات گيلان كم‌وبيش بىاطلاع باشند ، حتى در همان زمانها هم كمتر كسى به وجود و دخالت ميرزا كريم خان در تهيهء آثار انقلاب پى برده بود . » « 2 » مجاهدان گيلان به رهبرى ميرزا كريم خان رشتى و برادرش معز السلطان در يك قيام شجاعانه آقا بالا خان سردار ، حاكم گيلان ، را به قتل رسانده زمام امور گيلان را به دست گرفتند . سپس بنا به مقتضيات سياسى محمد ولى خان تنكابنى ( سپهسالار ) را به رهبرى برگزيدند و عازم فتح تهران شدند . آنها با كمك و يارى مجاهدين بختيارى و آزاديخواهان تهران محمد على شاه را از سلطنت خلع كرده انقلاب مشروطه را به ثمر رسانيدند . از اين زمان ميرزا كريم خان مستقيما در متن سياست دولت ايران قرار گرفت و در اكثر موارد ، طرف مشورت دولت و دربار بود و بدون هيچگونه خودنمائى و ادعا نظرات خود را القاء مىكرد . در واقع ميرزا كريم خان ناشناخته ، ولى قاطع مقدمات سقوط قاجار و به قدرت رسيدن رضا خان را فراهم آورد و به همين سبب نيز تا مدتها از مشاوران پشت پردهء او بوده است ، ولى از آنجا كه رضا خان آدمى شكاك و نسبت به همه‌كس بدبين بود بر اثر سعايت ديگران او را از تهران به كرمان و سپس يزد تبعيد نمود . بعد از وقايع شهريور پسر رضا خان وى را به تهران خواست و طرف شور و مشورت قرار داد . او در اين دوره منشاء خدمات و كمكهاى ارزنده‌اى به مردم مخصوصا گيلانيان بود . مبارزات او با عوامل بيگانه و چپ‌گرا هرگز فراموش نخواهد شد . كريم خان رشتى در فروردين‌ماه 1326 شمسى به ديار باقى شتافت .

--> ( 1 ) . تاريخ انقلاب مشروطيت ايران ، دكتر مهدى ملكزاده ، انتشارات ابن سينا ، جلد 5 ، صفحهء 135 . ( 2 ) . فتح تهران ، دكتر عبد الحسين نوائى ، انتشارات بابك ، تهران 1356 ، صفحهء 200 .