ابراهيم اصلاح عربانى
696
كتاب گيلان ( فارسى )
در گفتار و كردار شرمگين و مهربان و آهسته ، در دلبستگى به باورهاى خود استوار و صميم بود . با سياست و ارباب سياست كار نداشت . من خود شاهد بودم مردى از حكومتگران كه در قلمزنى نامى داشت و همواره مطيع دولت بود به استاد پيام آورد تا خود را نامزد سناتورى گيلان كند . استاد سخت برافروخت و برنده اما صميمانه گفت : آقا كار ما معلمى است ! پارسيان هند و زرتشتيان ايران خود را همواره مديون خدمتهاى باارج استاد مىدانستند و بر آن بودند به هرگونه بتوانند پاداشى نثار استاد كنند . وارستگى استاد چندان بود كه راه بر خواهش آنان مىبست و مجال طرح نمىداد . از آرزوهاى آنان برآوردن آرامگاهى باشكوه همچون آرامگاه فردوسى براى پورداود بود . استاد آن را نيز نپذيرفت . پورداود به زادگاه خود گيلان مهرى فراوان داشت و از آن روى برآمدگان از گيلان را نيز عزيز مىشمرد . دلبستگى استاد به دكتر محمد معين كه به شايستگى تمام نخستين رسالهء دكتراى زبان و ادبيات فارسى را هم به راهنمائى وى با عنوان « مزديسنا و تأثير آن در ادبيات فارسى » ارائه داد از آن بود ، همچنان كه در ضايعهء بيمارى آن شادروان نيز به شدت افسرده گشت . عشق به زادگاه بود كه استاد را واداشت تا وصيت فرمود او را در رشت به خاك سپارند . استاد آزاده بامداد روز يكشنبه 26 آبانماه 1347 چشم از جهان فروبست و به روز سهشنبه 28 آبانماه در كنار پدر و برادرانش در كوى حاجى داود سبزه ميدان آرام گزيد . خاك بر او خوش و روان تابناكش از بخشايش ايزدى برخوردار باد . آثار گاتها : پنج سرود زردشت با متن اوستائى و با ترجمهء گفتارهاى آن به انگليسى به دستيارى دينشاه ايرانى ، چاپ بمبئى ، خردادماه 1305 خورشيدى . دومين گزارش بخش نخست گاتها با متن اوستائى ، بمبئى ، آبانماه 1329 . چاپ سوم اين سرودها زير نظر و با مقدمهء دكتر بهرام فرهوشى با عنوان « گاتاها » در سلسلهء انتشارات دانشگاه تهران . يشتها : بخش نخست از هرمزديشت تا خودرشنيشت . با متن اوستائى ، چاپ بمبئى . يشتها : بخش دوم از فروردينيشت تا خود زامياديشت ، 200 نسخهء آن با متن اوستائى است . چاپ اول اين اثر به سال 1347 و چاپ سوم آن به سال 1356 منتشر گرديد . خرده اوستا : هوشبام ، نيايش ، پنجگاه ، دوسىروزه ، چهار آفرينگان . يسنا : بخش نخست . از هات ( فصل ) 1 تا خود هات 27 . چاپ دوم اين اثر در مهرماه 1340 خورشيدى منتشر گرديد . يسنا : بخش دوم ، با گفتارى دربارهء آتش ، چيچست ، سولان ، سهند ، آذرخش ، نفت ، آذر فرنبغ ، آذر برزينمهر ، آذرگشسب ، تخت سليمان ، شيون و مويه . در فروردينماه 1337 منتشر شد . يادداشتهاى گاتها : در برگيرندهء نزديك 3700 يادداشت و 7 گفتار . ويسپرد : گزارش بخشى از اوستا با گفتارهاى : آخرين پيغمبر زردشت ، آتش ، هفتكشور ، سوگندنامه . ايرانشاه : تاريخچهء مهاجرت ايرانيان ( پارسيان كنونى ) به هند . چاپ ديگرى از اين كتاب به طريق افست به فارسى و انگليسى همراه تصوير منتشر شده است . خرمشاه : گفتارهائى دربارهء آئين و كارنامه و زبان ايران باستان به فارسى و انگليسى . سوشيانت : رسالهاى دربارهء موعود مزديسنا . استاد اين اثر را به صورت كتابى بزرگ آراسته بود كه مژدهء نشر آن نيز در دو اثر « يسنا ، بخش دوم » و « ويسپرد » داده شده بود ، ولى پس از مرگ استاد ، اثر دزديده شد و بخشهائى از آن در كتابى به نام « سوشيانت يا سير انديشهء ايرانيان دربارهء موعود آخر الزمان » درج گرديد . پوراندختنامه : ديوان اشعار . با ترجمهء انگليسى دينشاه ايرانى . گفتوشنود پارسى : براى دبيرستانهاى هند . Lectures delivered by prof . poure - Davoud . The K . R . Cama Oriental Institute Publication No . 11 , Bombay 1935 . Mithra - Cult lectures delivered by poure - Davoud . Bihar and Orissa , Research Society 1933 . فرهنگ ايران باستان : بخش نخست ، گفتارهاى : ميهن ، دساتير ، نامهاى 12 ماه ، واژهء فرهنگستان ، رادى ، دبيرى ( خط ) ، خرفستر ، سگ ، اسب ، شاهين ، خروس ، آذر كيوان و پيروان وى ، چاپ دوم اين اثر از سوى دانشگاه تهران به سال 1355 منتشر گرديد . هرمزدنامه : نامهاى است در دو بخش ، بخش نخست : اسپست ، نيشكر ، برنج ، ترنج ، بنگ ، كوكنار ، لاله ، شقايق ، ذرت ، گاورس ، ارزن ، لادن ، گل آهار ، آفتابگردان ، سيب زمينى ، گوجهفرنگى ، پستهء زمينى ، آناناس ، كاكائو ، كائوچوك ، كوكائين ، گنهگنه ، تنباكو - توتون ، گلآويز . ملحقات بخش نخست . بخش دوم : پول ، ارتشتار ، پرچم ، افسر ، دساتير ، تيمسار ، پايوران ، نمونهاى از لغتهاى فرهنگستان ، چارسو . ملحقات بخش دوم . آناهيتا : 50 گفتار پورداود . بيژن و منيژه : داستانى از روزگاران پهلوانى ايران . برگزيده از شاهنامهء فردوسى . زير نظر و با مقدمهء استاد پورداود . مصوّر . فريدون : برگزيده از شاهنامهء فردوسى . با مقدمه و يادداشتهائى در حاشيهء سرگذشت فريدون ، از استاد پورداود . مصوّر . تائب ، سيد محمد سيد محمد تائب نامدارترين معلم نسلهاى معاصر گيلانى است كه به سال 1314 هجرى قمرى در شهر نجف به دنيا آمد . پدرش سيد حسن معروف به مير بابا از وعاظ معروف نجف بود . سيد محمد در سن 6 سالگى به مكتب آقا ميرزاى لنگرودى سپرده شد و پس از آن وارد حوزه ميرزاى تهرانى گرديد و مقدمات ( صرف و نحو ) را در حوزه شيخ عبد الله سرابى گذراند و سپس وارد مدرسه علوى شد . مبارزات مشروطهخواهى و حوادث جنگ جهانى اول آزاديخواهان منطقه را دچار