ابراهيم اصلاح عربانى
528
كتاب گيلان ( فارسى )
اين منظومه را من به يادگار گذاشتم * كيستم من ؟ راد بازقلعهاى ، و السلام جهانگير سرتيپپور جهانگير سرتيپپور فرزند عزيز الله خان معروف به آقا خان ( سرتيپ ) در سال 1282 شمسى در محلهء سبزهميدان رشت پا به عرصهء زندگى گذاشت . تحصيلات مقدماتى را در مدرسهء سعادت رشت گذراند . وى در سن 17 سالگى بر اثر داشتن روح سلحشورى و عرق وطنپرستى ، رسما به نهضت « جنگل » پيوست و در عداد رزمندگان سردار جنگل ميرزا كوچك خان درآمد . با وقوع درگيرى بين قواى سرخ كودتاچى و جناح كوچك خان ، كار جهانگير به اعدام كشيد و حكم تيرباران به نام او قرائت شد ، امّا به طريقى از خطر هلاك ، جان سالم بدر برد . جهانگير سرتيپپور ، بعد از شكست نهضت جنگل ، از سال 1300 تا 1320 به امور فرهنگى و هنرى روى آورد . از سال 1330 از سوى انجمن شهر رشت به سمت شهردار انتخاب گرديد و مدت 2 سال و چند ماه در اين سمت باقى بود . وى در اين مدت كوتاه ، خدمات ارزندهاى براى اهالى رشت انجام داد . در مرداد 1342 به نمايندگى مردم رشت در مجلس شوراى ملى انتخاب شد . در دوران نمايندگى با پىگيرى و كوشش وى اقدامات ارزندهاى به شرح زير انجام گرديد : احداث راه رشت - فومن - ميانه . تأمين اعتبار خريد زمين براى احداث فرودگاه رشت . خريد بانك خون براى بيمارستان پورسينا . توسعهء كتابخانهء ملى رشت . انجام مقدمات تأسيس دانشكدهء كشاورزى و واگذارى 200 هكتار زمين جهت تأسيس دانشگاه گيلان . به دنبال اقدامات سرتيپپور در اين دوره از سوى افراد نيكوكار مقادير قابل توجهى زمين براى تأسيس زايشگاه رشت اختصاص داده شد و دولت نيز اعتبار بناى آن را تأمين كرد . جهانگير سرتيپپور در دههء 1350 ، از كارهاى سياسى و اجتماعى كناره گرفت و بار ديگر فعاليتهاى فرهنگى و هنرى را آغاز كرد . او در اين دوران به نگارش خاطرات و تنظيم يادداشتها و ادامهء پژوهشهاى خويش پرداخت . آثارى از او در زمينههاى ادبى ، تاريخى ، سياسى و اجتماعى در مجلات و روزنامههاى تهران و رشت با امضاى مستعار چاپ شد . آثار چاپ شدهء جهانگير سرتيپپور شاعر و محقق نامدار گيلان از اين قرار است : « گيلاننامه » ( جزوهاى در 54 صفحه مصور در تعرفهء محصولات كشاورزى و دامى و اوضاع طبيعى كه در آبانماه سال 1335 خورشيدى در رشت چاپ شد ) . « اوخان » مجموعهء بيش از 70 تصنيف و ترانهء گيلكى كه آهنگ 15 ترانه آن را خود ساخته و بقيه روى آهنگهاى خارجى تنظيم شده است . اين كتاب شعرهاى آهنگين در سال 1338 در تهران توسط بانو فهيمهء اكبر با تصاوير زيبائى از حسين محجوبى چاپ و منتشر گرديد . « نشانيهائى از گذشتهء دور گيلان و مازندران » كه در سال 1356 چاپ و منتشر شد . « ويژگيهاى دستورى و فرهنگ واژههاى گيلكى » كه در سال 1369 چاپ و منتشر گرديد . « نامها و نامدارهاى گيلان » ( فهرست الفبائى نام بزرگان علم و هنر و ادب و تاريخ گيلان به انضمام توصيف اماكن تاريخى ) در آذرماه 1371 منتشر شد . سرتيپپور در سن 90 سالگى به جهان باقى كوچ كرد و مطابق وصيتش ، در گورستان سليمانداراب رشت در جوار آرامگاه ميرزا كوچك خان سردار جنگل به خاك سپرده شد ، نمونهء اشعار جهانگير سرتيپپور : خوشهء زرد جهجور ، آتشوارِه ، جيرهنده سرده * آتش ، مىپارساله هوشَ ببرده جه ا سردى ، مىديل دايم به درده * ببار اى آسمان مىخوشه زرده زمانه ، زمانه ، آى زمانه بازتىكاره * بيا زودتر بكن مىدرده چاره برگردان به فارسى از آسمان آتش مىبارد ، زمين هنوز سرد است * آتش ، هوش مرا از سر برد و از سردى دل من دائم غمگين است * اى آسمان ، ببار كه خوشهء من زرد است زمانه ، زمانه باز كار توست * بيا و زودتر درد مرا چاره كن آفتاب خيزان خروسخوان بو * من و او مست و مستانه دور از چومان يگانه و بيگانه * تا كوه دامن بشوئيم شانهبشانه زير داران سبزه سرچشمه ور خوش بينيشتيم رو به خاور * ديم برديم بيم بدئيم آسمان سرخه بوسته وَل بيگيفته هى بزه يار آتش آتش * مه داره با ول كشاكش آسمان آتش بجانَ اون مگر از عاشقانه * نازنينه بگفتم اون مىاميد سويه آينه دارتى رويه آفتاب خيزانَه برگردان به فارسى طلوع آفتاب به هنگام بانگ خروس ( سپيدهدم ) * من و او مست و مستانه دور از ديدگان يگانه و بيگانه