گيلان بود از اوائل قرن نوزدهم شروع شد و در نيمهء همان قرن عمليات ساختمانى بندر در زمان محمد شاه قاجار آغاز گشت ، تا اين‌كه اسكله امروزى در زمان رضا شاه ساخته شد . در زمان رابينو انزلى حدود 1500 خانه و 8000 نفر جمعيت داشت . جمعيت انزلى را گروههاى قومى مختلف تشكيل مىدهند كه عبارتند از گيلكها ، تركهاى مهاجر از آذربايجان ، مهاجرين روس و تعدادى اقليتهاى دينى با منشأ ارمنى ، آسورى و يا مهاجرين لهستانى كه در اين شهر ساكن شده‌اند . انزلى امروز از زيباترين شهرهاى گيلان و در عين حال يكى از فعالترين آنهاست . فعاليتهاى صيادى شيلات يا صيادان آزاد در كنار فعاليتهاى بندرى ، همچنين فعاليت در خدمات هتل‌دارى و تأسيسات پذيرائى از جمله مهمترين بخشهاى فعال اقتصادى اين شهر محسوب مىشود . سواحل ماسه‌اى انزلى روزگارى پذيراى انبوه مسافرانى بود كه در فصل تابستان براى استفاده از دريا بدانجا روى مىآوردند . آنچه سواحل انزلى را از سواحل مازندران متمايز مىسازد عمومى بودن سواحل آن است كه در دسترس همگان قرار دارد در حالىكه ساير سواحل درياى خزر مورد دخل و تصرف بخش خصوصى قرار گرفته است . بندر انزلى امكانات تفريحى و استراحتى زيادى به مسافران ارائه مىدهد . قايقرانى و ماهيگيرى و شكار پرندگان بر روى تالاب ، استفاده از سواحل دريا ، قايقرانى در دريا و گردش در پارك و بلوار ساحلى ، مجموعه‌اى از خدمات توريستى را به مسافران عرضه مىكنند . انزلى داراى 6 هتل با 227 اتاق و 494 تخت بعد از رشت بيشترين تأسيسات اقامتى و پذيرائى را دارد . در كنار هتلهاى مزبور تعدادى تأسيسات توريستى از قبيل اردوگاه جهانگردى ، دهكدهء ساحلى و شهركهاى توريستى وجود دارند كه همگى جزو خدمات جهانگردى اين شهر محسوب مىشوند . علاوه‌بر آنها بسيارى از خانوارهاى ساكن شهر اتاقهاى اضافى خود را به مسافران اجاره مىدهند . اين پانسيونهاى خانگى كه زير پوشش ادارهء ارشاد قرار دارند و با نظارت آنان كار مىكنند براى بسيارى از خانواده‌هاى ايرانى مطبوع‌تر از هتلهاى موجود بوده و مسافران در آنها احساس آسايش و آرامش بيشترى دارند . ديدنيهاى شهر انزلى عبارتند از تأسيسات اسكله و گمرك شهر ، شيلات ، بلوار ساحلى ، تالاب ، كاخ و باغ ميان‌پشته ، بازار ، ميدان شهر و شنبه بازار كه روزهاى شنبه جمعيت زيادى را به خود جلب مىكند . 4 - 7 - 3 - فومن فومن تا حوالى سال 980 هجرى قمرى زمانى كه مركز ايالت بيه‌پس گيلان توسط جمشيد سلطان به رشت منتقل شد ، حاكم‌نشين اين قسمت از گيلان بود . شهر فومن با اين انتقال به تدريج اهميت خود را از دست داد و به صورت يك بازار و شهر محلى درآمد . توسعهء روزافزون رشت از آن پس بر فومن سايه افكند و تا ساليان دراز فومن در گيلان يك موقعيت حاشيه‌اى داشت و روزبه‌روز از اهميت آن كاسته مىشد . تا اين‌كه طى چند دهه اخير فومن مجددا به صورت يك شهر فعال درآمد و توانست اعتبار پيشين خود را باز يابد . ساكنان فومن را گيلكها و تالشها تشكيل مىدهند و روستاهاى كوهپايه‌اى واقع در غرب فومن عموما تالش و تالشى زبان هستند . فومن شهريست كه در ميان مزارع و باغهاى اطراف خود محصور شده است . برنجكارى ، كشت چاى ، توتون و پرورش كرم ابريشم از فعاليتهاى اصلى فومن است كه عمدتا در اطراف شهر ديده مىشود . خرابه‌هاى زيادى در اطراف شهر وجود دارند ، كه از دوران شكوفائى فومن به هنگام مركزيت اين بخش از گيلان حكايت مىكنند . امروزه فومن به صورت شهرى زيبا و مشجر با بازارى پرجنب‌وجوش درآمده است . فومن بر سر راه شهر تاريخى و زيباى ماسوله قرار دارد و به همين دليل مسافران زيادى در آن توقف مىكنند . توسعهء راههاى ارتباطى آسفالته ، فومن را به ماسوله ، صومعه‌سرا ، رشت ، ماسال و ديگرشهرهاى تالش وصل كرده است . هرچند كه فومن فاقد امكانات اقامتى در شكل هتل يا مهمانسراست ، اما به عنوان يك شهر زيبا و ديدنى ارزش توريستى فراوان دارد . بازار آن از وفور نعمت و فراوانى كالا برخوردار است . كلوچهء فومن كه با تركيبات خاصى ساخته مىشود ، از مهمترين ره‌آوردهاى اين شهر بشمار مىرود ، ميدان اصلى پارك شهر و خيابانهاى اصلى آن با مجسمه‌هاى زيبائى تزئين شده كه نشانگر دورهء مديريت يك شهردار باسليقه و خوش‌ذوق در اين شهر است . فومن در 25 كيلومترى غرب رشت واقع شده و براى ديدن ماسوله و قلعه رود خان بايد از اين شهر گذشت . ساختمانهاى قديمى با معمارى سنتى هنوز در خيابانهاى اين شهر مناظر زيبائى را ارائه مىدهند . 5 - 7 - 3 - رودبار رودبار از شهرهاى پايكوهى گيلان است و بر دامنهء كوههاى البرز ساخته شده است . اين شهر در كنارهء سفيدرود و در امتداد آن ميان انبوهى از باغهاى زيتون قرار گرفته و منظرهء زيبائى از تركيب شهرسازى و طبيعت را به وجود آورده است . محصول عمدهء رودبار زيتون است كه در مغازه‌هاى كنار راه به صورت باز يا در بسته‌بنديهاى مختلف به فروش مىرسد . رودبار يك شهر عبورى است . به همين دليل بسيارى از مسافران ضمن توقف كوتاهى در آن به خريد زيتون يا صابون زيتون و روغن زيتون مىپردازند . در 5 كيلومترى جنوب رودبار كارخانه روغن‌كشى زيتون در محل گنجه قرار دارد و مسافران مىتوانند محصولات آن را در فروشگاهى كه كنار جاده احداث شده خريدارى نمايند . منطقهء رودبار را مىتوان يكى از قديمىترين نواحى مسكونى گيلان محسوب كرد . در نزديكى همين شهر گورستانهاى باستانى مارليك در دهكده نصفى و نيز برجسته‌ترين آثار مربوط به هزارهء دوم پيش از ميلاد كشف شد . شهر رودبار به دنبال زلزلهء ويرانگر خرداد 1369 به كلى تخريب شد و هزاران نفر از ساكنان آن جان خود را در اين‌رويداد مهيب از دست دادند . تعداد زيادى از درختان زيتون طى زلزله از بين رفت و باغهاى زيتون به ويرانى كشيده شد . امروز پس از گذشت نزديك به دو سال از اين واقعه شهر مجددا در محل سابق خود بازسازى شده و زندگى دو باره‌اى را آغاز كرده است .