لذت‌بخشى نيز دارند كه خريدار را در رسيدن به مقصود خود كمك مىكنند . گيلان توليدكنندهء انواع محصولات صنعتى و غذائى و مصرفى و صنايع دستى و محلى است . عرضهء اين محصولات به اشكال مختلفى صورت مىگيرد كه خود از جاذبه‌هاى دل‌انگيز براى گيلانگردان است . اين جاذبه‌ها كه عموما در بازارها و مراكز روستائى و شهرى متمركز هستند كانونهاى فعال اقتصادى گيلان بشمار مىآيند . 1 - 6 - 3 - بازارها : بازارهاى مهم گيلان عبارتند از : الف - بازارهاى دائمى : بازارهاى دائمى و مراكز خريد از جمله نقاط پرجنب‌وجوش شهرهاى گيلان هستند . اين بازارها اعم از سرپوشيده يا روباز مراكز خريد و عرضه كالا هستند كه معمولا در بخش مركزى شهرها قرار دارند . يكى از ويژگيهاى شهرهاى گيلان ارتباط تنگاتنگ آنان با پسكرانه‌هاى روستائى و حوزه‌هاى نفوذى آنهاست . از همين‌رو بازارهاى شهرهاى گيلان متناسب با سليقهء مصرف مشتريان آراسته شده‌اند و اين حالتى است كه به بازارهاى منطقه ويژگى خاصى مىبخشد . بازارهاى دائمى كه هم به كار خرده‌فروشى و هم عمده‌فروشى مىپردازند ، همانند بسيارى از بازارهاى ايران فعاليتهاى گسترده‌اى دارند كه از طريق آنان انبوه كالاهاى مورد نياز مصرف‌كنندگان عرضه مىشود . بازارهاى دائمى شهرهاى رشت ، لاهيجان ، فومن ، بندر انزلى ، آستارا ، تالش ، لنگرود ، رودسر و صومعه‌سرا از جنب‌وجوش هميشگى و روزمره برخوردارند . در اين بازارها همه‌گونه كالا به مشترى عرضه مىشود و چون گستردگى شهرهاى بزرگ را ندارند ، از اينرو دسترسى به آنان بسيار آسان است . ب - بازارهاى روز : بازارهاى روز بازارهائى هستند كه كالاها و مواد غذائى مورد نياز روزمرهء مردم در آنها عرضه مىشود . تقريبا همه شهرها در كنار بازار دائمى و اصلى شهر كه به تجارت عمده يا خرده كالاهاى مصرفى اشتغال دارند ، داراى بازار روز نيز هستند . اين بازارها محل متمركزى براى فروش انواع محصولات غذائى است كه از گوشه‌وكنار استان براى فروش بدانجا آورده مىشود . در بازارهاى روز شهرهاى رشت ، انزلى ، لاهيجان ، فومن و شهرهاى ديگر هميشه محصولات غذائى تازه در اختيار مشترى قرار دارد . همجوارى نزديك بين مغازه‌داران با يكديگر و فعاليت دستفروشان محلى كه بدون هيچگونه محدوديتى كالاهاى خود را عرضه مىكنند امكان رقابت شديدى فراهم مىسازد كه نتيجهء آن خريد ارزان با انتخاب خوب است . در برخى از اين بازارهاى روز در روزهاى معين بازار هفتگى نيز تشكيل مىشود كه خود حال‌وهواى خاصى دارد و انسان را ساعتها سرگرم مىكند . گاهى اتفاق مىافتد كه مسافران كالاهائى را كه مدتها در شهرهاى خود به جستجوى آنها بودند ، در اين بازارها به راحتى و فراوانى پيدا مىكنند . پ - بازارهاى هفتگى : اين بازارها كه در روزهاى معين در هفته تشكيل مىگردد . به استثناى برخى شهرهاى متوسط غالبا در شهرهاى كوچك يا روستاهاى بزرگ برپا مىشوند . فروشندگان اين بازارها ، كه دوره‌گرد هستند ، كالاهاى خود را با وسائط نقليهء موتورى در طول روزهاى هفته از محلى به محل ديگر حمل مىكنند . در اين بازارها گروهى كالاهاى ساخته شده صنعتى و يا كالاهاى معروف به شهرى را به مشتريان روستائى عرضه مىكنند و گروهى ديگر كالاهاى روستائى را به مشتريان مىفروشند . در كنار اين بازارها به تناسب محل اغلب بازار دام نيز داير است . در اين بازارها مىتوان انواع دامهاى زنده ، پرندگان زنده محلى ، محصولات توليدشده خانگى را در كنار محصولات صنعتى تهيه كرد . به عبارت ديگر هرخريدار و فروشنده‌اى در اين بازارها به مشترى خود مىرسد و به مبادلهء مورد نظر دست مىزند . چهره‌پرداز اصلى بازارهاى هفتگى عموما زنان محلى هستند كه در روز بازار با لباسهاى زيباى محلى و به همراه آنچه كه براى فروش آماده كرده‌اند در اين بازار حاضر مىشوند . مشاركت زنان روستائى در مبادله و فروش كالاها منظره‌اى است كه نه در شهرها ، بلكه فقط در اين گونه بازارها مىتوان به چشم ديد . رابينو فهرستى از بازارهاى هفتگى زمان خود را ارائه مىدهد كه بسيارى از آنها امروز نيز به همان صورت سابق ، دائر هستند . در اين فاصله بازارهاى جديدى به مجموعهء گردآورى شده رابينو اضافه شده و يا برخى نيز از آن حذف شده‌اند . جالب اين‌كه دامنهء اين بازارها از شهر تالش فراتر نمىرود . جدول بازارهاى هفتگى گيلان براساس تحقيقات كيت‌تورپ 1973 : « 14 » 1 - شنبه‌بازار ماسال ، لولمان ، انزلى ، لشت‌نشا ، دهشال و لنگرود . 2 - يكشنبه‌بازار صومعه‌سرا ، گشت‌رود خان ، خمام ، پيربست لولمان ، كوچصفهان و رودسر . 3 - دوشنبه‌بازار كپورچال ، ضيابر ، شفت ، هندخاله ، سنگر ، خشكبيجار ، آستانه ، سياهكل و رحيم‌آباد . 4 - سه‌شنبه‌بازار پره‌سر ، فومن ، لشت‌نشا و املش . 5 - چهارشنبه‌بازار رضوانشهر ، كسما ، زيده ، چوكام ، پيربست لولمان ، كوچصفهان و لنگرود . 6 - پنجشنبه‌بازار سيد شرفشاه ، طاهر گوراب ، نوخاله ، شاقاجى ، خشكبيجار ، آستانه ، سياهكل و كلاچاى . 7 - جمعه‌بازار شاندرمن ، گوراب زرميخ و جمعه‌بازار . 8 - بازار دائم رشت ، رودبار ، لاهيجان ، تالش و آستارا . برحسب جدول بالا در سال 1973 ميلادى ( 1352 شمسى ) بازارهاى هفتگى گيلان در 43 محل تشكيل مىشد . در حال حاضر ( 1373 ) مجموعا 67 بازار هفتگى در گيلان برپا مىگردد « 15 » و بازارهاى دائم و روز در شهرها فعاليتهاى تجارى منطقه را برعهده دارند . در سالهاى اخير بازارى در آستارا تشكيل شده كه از نظر اقتصادى و نوع فعاليت چهرهء اين شهر را دگرگون كرده است . با باز شدن راه آستارا به جمهورى آذربايجان يك مبادله كالائى وسيع ميان آستاراى ايران و آستاراى آذربايجان در جريان است كه طى آن حجم وسيعى از كالاهاى دو كشور در

--> ( 14 ) . اين جدول براساس نقشهء تهيه شده توسط تورپ در 1973 تنظيم شده است : J . Keitt , Thorpe , , , Cyclic Markets and Central Place Systems''in Beitra ? gezur Kulturgeographio des Islamischen orients , ( HERSG ) E . Ehlers , Marburg , 1973 ( 15 ) . به مقاله بازارهاى گيلان در همين كتاب مراجعه شود .