نادرى معروف شد ، پس از شورش تالشها عليه نادر شاه افشار به سال 48 - 1747 ميلادى و سركوب اين شورش ، استفادهء نظامى داشته و شايد پادگان مجهزى در قلعهء ليسار براى مراقبت و مقابله با قيام مجدد مردم در آن مستقر بوده است . پ : قلعه‌ها و دژهاى ديگر : در ناحيهء شرقى سفيدرود يعنى گيلان بيه‌پيش نيز دژهاى متعدد زيادى در نواحى كوهپايه‌اى وجود دارد . بيشتر اين دژها در قسمتهاى پايكوهى بر روى تپه‌ها و يا قله‌هاى كم‌ارتفاع ساخته شده‌اند و از نظر ساختمانى نيز با يكديگر مشابهت دارند . مهمترين وجه اشتراك دژهاى پايكوهى گيلان آب‌انبار و سيستم تأمين آب آنهاست كه تقريبا در تمامى دژها با دقت زيادى طراحى شده است . دومين وجه اشتراك دژهاى گيلان استفاده از سنگ و آجر در ساختمان آنهاست . به طورىكه قسمتهاى زيرين و حصارهاى اطراف دژها از سنگ و ارگ و آب‌انبار آنها از آجر ساخته شده‌اند . سومين وجه اشتراك آنها قرار گرفتن بر روى يك عارضهء ارتفاعى است . بر خلاف نواحى مركزى و فلات داخلى ايران كه قلعه‌ها را حتى بر روى زمينهاى هموار نيز مىساختند و سپس آنها را با برج‌وباروى بلند مستحكم مىكردند . در گيلان ساخت قلعه تنها بر روى عوارض ارتفاعى معمول بوده و اين امر بيشتر مربوط به كاربردهاى نظامى اين دژها در مواقع حساس است و چه بسا كه در ديگر مواقع دژها مورد استفادهء چندانى نداشتند و تنها براى نگهدارى زندانيان از آنها استفاده مىشده است . مهمترين دژهائى كه هنوز بقاياى آنها در گيلان پابرجاست عبارتند از : - قلعهء ديزبن در نزديكى دهكده‌اى به همين نام واقع در شرق لاهيجان ، بر سر راه لاهيجان - لنگرود . - قلعهء لسبو در نزديكى روستاى لسبوى اشكور . - قلعه بندبن در قاسم‌آباد رانكوه . 2 - 2 - 2 - 3 - پلهاى قديمى رودهاى متعدد گيلان صرفنظر از مزاياى فراوانى كه براى منطقه دارند ، موانع مهمى نيز از نظر ارتباطى به شمار مىآيند . از طرف ديگر گيلان دروازهء اصلى تجارت ايران با روسيه بوده و از اين‌رو وجود راههاى ارتباطى براى گيلان اهميت حياتى داشته است . احداث پلهاى مستحكم بر روى رودها ، براى برقرارى ارتباط دائم در گيلان ، هميشه يك ضرورت به شمار مىرفته است . بدين‌لحاظ پلهاى قديمى زيادى در مسير راههاى اصلى گيلان بر روى رودهاى پرآب و خروشان احداث شده كه در برخى نقاط بقاياى آنها هنوز پابرجاست . مهمترين پلهاى تاريخى گيلان كه امروزه مىتوان از آنها به عنوان يادمانهاى تاريخى ياد كرد عبارتند از : الف - پل لوشان : اين پل در كنار پل كنونى لوشان قرار دارد و بر روى شاهرود ساخته شده است . تاريخ بناى پل به درستى معلوم نيست ، اما در دورهء قاجاريه و پس از آن چندين‌بار مرمت شده است . ساختمان اين پل گويا قبلا از آجر بوده و در يكى از تعميرات بعدى از سنگ نيز استفاده شده است . امروزه اين پل در وسط لوشان قرار دارد . پل لوشان داراى چهار دهنه است و دو دهنهء آن‌كه بر روى شاخه‌هاى اصلى شاهرود ساخته شده‌اند بزرگتر از دهانه‌هاى ديگر است . پل لوشان در زلزلهء ويرانگر خرداد 1369 آسيب زيادى ديد . عمليات تعمير اين پل تاريخى از چندى پيش آغاز شده است . ب - پل شفارود : اين پل از بناهاى دورهء صفويه است و در مسير جاده شاه‌عباسى كه رشت را از طريق تالش به اردبيل وصل مىكرد ، ساخته شده است . ساختمان آن از آجر بوده و حدود 30 متر طول و 4 / 2 متر پهنا دارد . پل شفارود در محلى كه رودخانه از كوهستان خارج مىشود و بستر كم‌عرض دارد بنا شده است . صنايع چوب و كاغذ تالش ( چوكا ) در كنار اين‌رودخانه قرار دارد و پل شفارود در كنار پل جديدى كه بعدا ساخته شده هنوز پابرجاست . پ - خشت‌پل لاهيجان : اين پل بر روى شم‌رود ساخته شده و از بناهاى دورهء صفويه است . پل داراى دو دهانهء اصلى و تعدادى دهانهء كوچك است كه در طرفين دهانه‌هاى اصلى قرار دارند . خشت‌پل لاهيجان نيز در طى دوره‌هاى مختلف تخريب و سپس مرمت شده است . علاوه‌بر اين پل ، تعداد زيادى از پلهاى بزرگ و كوچك اين ناحيه به نام خشت‌پل يا پل آجرى معروف هستند كه همگى بر روى رودهاى جارى در ناحيهء جلگه‌اى ساخته شده‌اند . ت - خشت‌پل لنگرود : اين پل بر روى رودخانهء لنگرود بنا شده و سابقا دو طرف شهر را به هم وصل مىكرده است . بناى آن را به حاجى آقابزرگ منجم‌باشى نسبت مىدهند . ث - پلهاى فلزى جزيره ميان‌پشته : جزيرهء ميان‌پشته از رسوبهاى دلتائى تالاب انزلى تشكيل شده است . اين پلها كه يكى از آنها سابقا متحرك بوده و براى عبور كشتيها به بالا كشيده مىشد ، از ساخته‌هاى دورهء رضا شاه است . اين دو پل ، جزيرهء ميان‌پشته را از يك طرف به غازيان و از طرف ديگر به انزلى مربوط مىكنند . عبورومرور در حال حاضر ميان دو قسمت شهرى غازيان و انزلى از طريق اين پلها انجام مىگيرد . 3 - 2 - 2 - 3 - كاروانسراها كاروانسراها نيز كه بسيارى از جهانگردان خارجى و ايرانى در سفرنامه‌هاى خود به آنها اشاره كرده‌اند در گيلان سرنوشت دژها و بناها و پلهاى قديمى را پيدا كرده‌اند . البته بايد توجه داشت ساختمان برخى از اين كاروانسراها كه اكنون از بين رفته‌اند ، با همان مصالح محلى يعنى چوب و كاه‌گل ساخته شده بودند . حتى از كاروانسراهاى بزرگى كه از خشت ساخته شده‌اند در حال حاضر جز دو نمونهء متروكه نمىتوان در گيلان سراغ كرد . الف - كاروانسراى لات در سراوان : اين كاروانسرا بر سر راه تهران - رشت قرار دارد . حدود 300 متر پس از امامزاده هاشم در دوراهى جاده سنگر ، بقاياى متروكهء اين كاروانسرا كه انبوهى از گياهان بيشه‌اى روى آن را پوشانده‌اند ديده مىشود . رابينو ساختمان اين كاروانسرا را به منوچهر خان معتمد الدوله نسبت داده كه در سال 1830 ميلادى ساخته شده است . « 10 » در گذشته اين كاروانسرا آخرين منزلگاه مسافران قبل از رسيدن به رشت بود . ب - كاروانسراى تىتى : اين بناى قديمى در دهكدهء بالارود بر سر راه

--> ( 10 ) . ولايات دار المرز ايران ، گيلان ، رابينو ، صفحهء 283 .