ابراهيم اصلاح عربانى

460

كتاب گيلان ( فارسى )

راههاى خوب و متناسب با توقعات گيلانگردان است . 5 - 1 - 3 - كوهستانها و نواحى ييلاقى بيش از نيمى از مساحت استان گيلان را نواحى كوهستانى تشكيل مىدهند . در حالىكه شايد براى كسانىكه گيلان را فقط از طريق گشت‌و گذار در جلگه‌هاى آن مىشناسند ، تصور چنين نسبتى مشكل باشد . ارتباط ميان جلگه و كوهستان در گيلان يك ارتباط تاريخى است و مىتوان گفت كه نواحى كوهپايه‌اى و كوهستانى محل اصلى و مسكن اوليهء گيلانيان بوده است . زمانى كه نواحى جلگه‌اى به دليل شرائط نامطلوب اكولوژيكى جنگلها و بيشه‌زارهاى انبوه و فقدان راههاى ارتباطى خالى از سكنه بوده و يا تنها به صورت فصلى مورد استفاده و بهره‌بردارى زراعى قرار مىگرفتند ، كوهپايه‌ها و كوهستانها محل اصلى سكونت و فعاليت بود . بدين‌جهت آن قسمت از گيلان كه از نظر وضعيت توپوگرافى و اقليمى در ارتفاع قرار دارد و اصطلاحا ييلاق ناميده مىشود ، نه فقط از نظر آب‌وهوا ، بلكه از نظر ميراثهاى تاريخى و يادمانى نيز ، آنچنان كه در جاى خود خواهد آمد ، از نظر فعاليتهاى توريستى اهميت بسزائى دارد . نواحى ييلاقى گيلان از نظر چشم‌انداز طبيعى از سه قسمت تشكيل شده است : ييلاقهاى جنگلى كه با توجه به مرز ارتفاعى جنگل تا حدود 2800 متر ارتفاع نيز كشيده مىشوند . مناطق ييلاقى واقع در مرز ميان جنگل و مراتع كوهستانى و بالاخره ييلاقهاى موجود در نواحى ارتفاعات و خط الرأس كوهها ، ييلاقهاى جنگلى بيشتر مورد استفاده دامداران كوچ‌نشين قرار مىگيرند و به همراه آنان در فصل تابستان گروههائى از كشاورزان جلگه‌نشين كه در دوره‌هاى اخير از معيشت شبانى به كشاورزى روى آورده‌اند و هنوز دورهء گذر از اين دوره را طى مىكنند جهت مراقبت از دام و يا استفاده از آب و هواى سالم به اين نواحى سفر مىكنند . در اين ييلاقها غالبا مسكن ثابت وجود دارد و به تدريج در سالهاى اخير توسعهء خانه‌سازى رواج زيادى پيدا كرده است . نواحى ييلاقى كه در مرز ميان جنگل و مراتع كوهستانى واقع شده‌اند ، بيشتر مورد استفاده موقت قرار مىگيرند . در فصل تابستان ييلاق‌نشينان كه دامهاى بزرگ و كوچك دارند ، به حوالى اين گونه ييلاقها كوچ مىكنند . علت اصلى انتخاب اين محل براى استفاده‌هاى ييلاقى بيشتر به نوع معيشت آنان مربوط مىشود . دامداران كوچ‌نشين هم دام بزرگ و هم دام كوچك پرورش مىدهند . اينان براى چراى دامهاى كوچك به مراتع كوهستانى وابسته‌اند ، در حالىكه دامهاى بزرگ عموما چرا در نواحى جنگلى را ترجيح مىدهند . دامداران براى استفاده از هردو ، ناگزير در محلى كه به هردو نوع مرتع نزديك باشد اقامت مىكنند . اين ييلاق‌نشينان نيز در فصل تابستان مهمانان ييلاق‌نشين زيادى از نواحى جلگه‌اى دارند ، كه علاقمند به گذراندن تابستان در نواحى ييلاقى و در جوار دامداران هستند . ميان دامداران و ييلاق‌نشينان موقت علائق قومى ، خويشاوندى ، عرفى و حقوقى مشتركى وجود دارد كه حق استفاده از ييلاق را براى آنان به وجود آورده است . ييلاقهاى واقع در ارتفاعات كوهستانى و خط الرأسها عمدتا به وسيلهء چادرنشينان دامدار مورد استفاده قرار مىگيرند . اينان در حقيقت رمه‌گردانانى هستند كه دامها را براى چرا در ارتفاعات همراهى مىكنند و از همين‌روى در محل شخصى كه دسترسى به آب چشمه دارد ، چادر زده و با احداث آغلهاى موقت پس از چراى روزانهء دام ، شبها به اين نقاط مراجعت مىكنند . در نواحى ييلاقى گيلان سه نوع مسكن وجود دارد : مسكنهاى ثابت كه بيشتر در نواحى جنگلى يا مرز ميان جنگل و مراتع كوهستانى ديده مىشوند . اين مسكنها تقريبا در تمام طول سال مورد استفاده قرار مىگيرند . مسكنهاى نيمه‌ثابت كه تنها در فصل معينى از سال و عمدتا در فصل بهار از آنها استفاده مىشود و بالاخره مسكنهاى موقت يا چادرها كه تنها در طى ماه‌هاى تابستان براى اقامت موقت برپا مىشوند . تلفيق جنگل و مرتع و آبهاى جارى به عنوان مظاهر طبيعى با معيشت شبانى و دامدارى و ويژگيهاى سنتى سكونت و معيشت نواحى ييلاقى گيلان كه از آب وهواى بسيار مطبوعى برخوردار است ، از نظر قابليت توريستى و فراغتى ويژگى خاص به وجود مىآورد . نواحى ييلاقى گيلان از نظر زيبايى و چشم‌انداز با ديگر نواحى ييلاقى كشور قابل مقايسه نيستند . در ييلاقهاى گيلان عوامل طبيعى در كنار يكديگر هم‌آوائى و هماهنگى خاصى دارند . گذشته از اين‌كه طبيعت جنگل و مرتعى اين ييلاقها آنها را از ديگر ييلاقهايى كه تحت اين عنوان در ايران مىشناسيم ، متمايز مىسازد ، آب‌وهواى مطبوع نيز از امتيازات ديگر آنهاست . در ييلاقهاى گيلان رطوبت برخاسته از سطح درياى خزر كه به سبب صعود خنك مىشود ، لطافت خاصى به هوا مىبخشد . اين تمايز در لطافت هوا را حتى مىتوان پس از عبور از خط الرأسها به سمت مناطق مجاور كه هواى آن با وجود ارتفاع به شدت خشك است احساس كرد . نواحى ييلاقى گيلان كه داراى هواى خنك و رطوبت كافى هستند به منابع آبهاى معدنى و چشمه‌هاى خوب نيز دسترسى دارند . اين ييلاقها را مىتوان چه از نظر مناظر طبيعى و چه از نظر سكونت يكى از مناسبترين و دل‌انگيزترين مناطق كشور بشمار آورد . چراكه اقامت در ييلاقهاى گيلان نه فقط از نظر طبيعت بسيار زيباست ، بلكه از نظر آرامش محيط و برخوردارى از آبهاى طبيعى و معدنى نيز قابل توجه است . ارتفاعات و حتى دره‌هاى اين ييلاقها از بهترين گردشگاههاى طبيعى هستند و براى آنان كه به استراحت و فراغت نياز دارند بهترين مناطق موجود در كشور بشمار مىآيند . مناطق ييلاقى گيلان كه در حال حاضر مورد استفاده قرار مىگيرند عبارتند از : - نواحى ييلاقى جواهردشت : اين ييلاقها در ارتفاعات شرق گيلان واقع شده‌اند و ييلاق نواحى چابكسر و واجارگاه و رحيم‌آباد به شمار مىروند . ارتفاعات كوهستانى آنها از مسير دره‌ها قابل دسترس هستند . ييلاقهاى جواهردشت به دليل نزديكى به دريا چشم‌انداز بسيار زيبائى دارند . برخى از افراد محلى اين نواحى كه در نقاط شهرى گيلان سكونت دارند به دليل علائق خاصى ارتباط مستمرى با ييلاقهاى مزبور داشته و اغلب تابستان خود را به همراه خانواده در اين نواحى مىگذرانند . - ييلاقهاى واقع در مسير دره رودخانه پل‌رود : ييلاقهاى اين ناحيه بيشتر در مسير شعبه‌هاى فرعى و سرشاخه‌هاى پل‌رود قرار دارند . درهء بسيار زيباى پل‌رود ، پس از گذشت از روستاى ديمابن به نواحى ييلاقى اين ناحيه