ابراهيم اصلاح عربانى

383

كتاب گيلان ( فارسى )

16 - جادهء آسفالتهء رستم‌آباد شمام به جنگلهاى شمام و جاده‌هاى آسفالته به مناطق نقله بركلاشم و رشت‌رود و سياهرود و پشته . 17 - جادهء آسفالتهء اسكلك به جنگلهاى هزار مرز . 18 - جادهء توتكابن به جنگلها و قريهء نصفى رودبار و روستاهاى اطراف و نيز جادهء توتكابن به منطقهء جنگلى خاصكول و سيدان و غيره . . . گرچه در جاى ديگر در مورد دامدارى و اهميت مراتع رودبار بحث شده ، اما لازم مىداند كه بازهم به نكاتى چند در اين خصوص اشاره نمايد ، زيرا مراتع حوزهء رستم‌آباد رودبار به نام مراتع سلانسر تا حد آبريز منطقهء طارم و آب برزنجان و نيز مراتع حوزهء بره‌سر عمارلو و بالاخص مراتع چراكوه - كليشم و خلشكوه و آردسامان و ناوه و نواخان و نيز مراتع اطراف روستاى داماش در قسمت جنوب شرقى بخش يادشده از اهميت بالائى برخوردار هستند و بدون اغراق از غنىترين و مرغوب‌ترين مراتع ايران به شمار مىروند . عواملى كه در بالا بودن وضعيت مراتع اين منطقه دخالت دارند عبارتند از : مناسب بودن خاك ، كافى بودن نور و حرارت و نيز بالا بودن رطوبت به دليل برخوردارى از آب‌وهواى مرطوب خزرى . شغل اصلى و مهم بسيارى از روستائيان داخل و حاشيهء جنگل و نيز خود جنگل‌نشينان در درجهء اول دامدارى و گوسفندارى و هم‌چنين زراعت و كشت و زرع گندم و جو به صورت ديم و يا لوبيا و عدس و كاشت گياهان خانواده بقولات مانند يونجه و شبدر براى تأمين بخشى از نيازهاى خوراك دامهاست . به دليل مناسب بودن شرائط اكولوژى ، علوفه مراتع و جنگلهاى حوزهء عمارلوى رودبار و نيز مناطق مرتفع مشابه از كيفيت بالائى برخوردار است كه ناشى از ميزان پروتئين و ويتامين و مواد انرژىزا و غيره مىباشد و همين مرغوبيت علوفه مراتع همراه با آب‌وهواى خشك‌تر موجب آن شده كه گوسفندان جنگل‌نشينان و روستائيان نيز داراى جثهء بزرگتر و بارورى و توليد بيشتر باشند . خانه‌هاى مسكونى داخل جنگل تهيهء خانه و مسكن براى جنگل‌نشينى كه فاقد برق و روشنائى و نيز مواد سوختى نفتى و يا آب لوله‌كشى است مشكلات زيادى دارد . خانه‌هاى جنگلى در گيلان كه به خانه‌هاى زگالى معروف است نمونه‌اى از خانه‌هاى بدوى و اوليه بشر است . چهارچوب و اسكلت اين خانه‌ها چوبى است و چهار ديوار آن از شاخه‌هاى بلند و باريك درختانى كه مقاومتر هستند درست مىشود . پس از ساختن اسكلت و نصب در و پنجره فواصل چوبها را با گل پر كرده به اين ترتيب ديوار عايقى ايجاد مىنمايند و بام اين خانه‌ها را نيز با كلش برنج و يا علفهاى بلند به نام گالى مىپوشانند . شيب بام خانه‌ها را حتى المقدور زياد مىگيرند تا بارانهاى شديد و مداوم شمال به درون خانه نفوذ نكند . افرادى كه از امكانات مالى بيشترى برخوردارند خانه‌هاى خود را با استفاده از تنه و شاخه‌هاى قطور درختان بزرگتر با شيوه‌اى بهتر و راحت‌تر مىسازند كه به خانه‌هاى « دارواجن » معروف است . اين خانه‌ها از نوع زگالى محكمتر و كاملتر بوده و سقف آنها نيز به وسيلهء تخته‌هائى به نام لت ( از چوب بلوط و يا چوبهاى ديگر ) پوشانده مىشود . در اين خانه‌هاى روستائى و جنگلى كه برخى از آنها به صورت دو طبقه است افراد خانواده همراه چوپان و كارگر و حتى دامهاى خود زندگى مىكنند . چنانچه امكانات مالى برخى از جنگل‌نشينان و يا ساكنين دائمى آباديهاى داخل و يا حاشيهء جنگل اجازه دهد براى پوشش بام خانهء خود از حلب و يا در نقاط جنگلى نزديك آستارا از سفال استفاده مىشود . ضمنا تعدادى از دامداران و جنگل‌نشينان در كنار خانه‌هاى مسكونى خود اصطبل يا آغل نيز مىسازند تا دامهاى خود را در آن نگاهدارى كنند . پوشاك و لباس جنگل‌نشينان لباس سنتى و آباء و اجدادى جنگل‌نشينان در استان گيلان معمولا براى مردان از پارچهء شال تهيه مىشود . شال را زنان جنگل‌نشين از پشم گوسفند به رنگهاى سفيد و يا سياه مىبافند . جنگل‌نشينان مرد در پائيز و زمستان و اوائل بهار كه هوا سرد است عموما از اين پوشاك استفاده مىكنند و حتى تعدادى از دامداران پوشاك تهيه شده از شال را براى تابستان نيز مناسب مىدانند ، زيرا عقيده دارند كه كت يا شلوار دوخته‌شده از پارچه شال عايق گرما است . چوپانان و كسانىكه هميشه با دام سروكار دارند كلاه خود را نيز از جنس شال تهيه مىكنند . در منطقهء تالش و ماسال و شاندرمن چوپانان شولا يا روپوش بلند كلاهدارى از جنس شال بر روى دوش مىاندازند . در مناطق جنگلى شرق گيلان ، ييلاقات رودسر و املش و رحيم‌آباد و كلاچاى ، جنگل‌نشينان و چوپانان از نمد نيز براى پوشش و حفاظت خود در برابر سرما استفاده مىكنند . زنان و دختران جنگل‌نشين و روستاهاى حاشيهء جنگل نيز برحسب توانائى مالى و قدرت خريد خود از پارچه‌هاى الوان و گلدار و روسريهاى ابريشمى استفاده مىكنند كه غالبا آنها را از نزديكترين بازارهاى هفتگى در مناطق حاشيهء جنگل خريدارى مىنمايند . جنگل‌نشينى و دامدارى در استان گيلان چنان‌كه قبلا اشاره شد در حوزه‌هاى آبخيز كلا حدود 336 ، 12 واحد دامدارى وجود دارد كه تركيب و نوع دامدارى اين واحدهاى دامدارى به شرح زير است : - تعداد 4286 واحد دامدارى كه معادل 7 / 34 درصد از كل واحدهاى دامدارى است توسط دامداران متحرك اداره مىشود . ( دامدار متحرك دامدارى است كه علاوه‌بر ييلاق و قشلاق داراى يك يا چند اطراقگاه در داخل جنگل مىباشد اما از نظام عشايرى پيروى نمىكند . ) - تعداد 4511 واحد دامدارى كه معادل 6 / 36 درصد از كل واحدهاى دامدارى است توسط دامداران نيمه متحرك اداره مىشود . ( دامدار نيمه متحرك دامدار يا حشمدارى است كه داراى دو اطراقگاه در ييلاق و قشلاق بوده و اطراقگاه قشلاقى او در داخل جنگل است . ) - تعداد 3539 واحد دامدارى كه معادل 7 / 28 درصد است توسط دامداران ساكن اداره مىشود . ( دامدار ساكن دامدارى است كه هميشه در آبادى و جنگل ساكن بوده و دامهاى خود را در مراتع و يا جنگلهاى حريم روستا تعليف مىنمايد . )