از نكات مهم ديگر در مورد بناهاى بومى ، چگونگى جهت‌گيرى آنها نسبت به بادهاى محلى است . بدين‌ترتيب كه جهت غرب به دليل شرائط اقليمى ( جهت وزش باد و ريزش باران ) بسته مىباشد و سقف روى آن را مىپوشاند . جنوب ساختمان به دليل استفاده از آفتاب داراى ايوانهاى بلندى مىباشد و به همين‌گونه شرق و بخشى از شمال و جنوب بنا ، بازمىشوند تا جريان هواى مناسبى در تابستان به وجود آيد . اين عمل سبب مىگردد تا جريان هواى مناسب در فضاهاى داخلى نيز ايجاد شود و در نتيجه آثار ناشى از رطوبت تا حد امكان كمتر گردد . در ادامهء بحث ، از گروههاى چهارگانه به طور جامعتر و كاملترى صحبت خواهيم كرد . قبلا لازم است به مقولهء تناسب در معمارى اشاره شود . در نمونهء « الف » كه ابتدائىترين نمونه ساختمانهاى بومى است ، اين سوال مطرح مىشود كه آيا اين بناها صرفا به عنوان سرپناه ساخته شده‌اند يا در بناى آنها انديشه و هدفى فراتر از سرپناه وجود داشته است ؟ در بررسى و مطالعهء نمونه‌هاى موجود به خوبى مىتوان تقارن را مشاهده كرد كه نشانهء توجه معمارى به همان انديشه و هدف فراتر است . اين بناهاى ساده و يكنواخت با حداكثر استفاده از مصالح موجود ساخته شده‌اند به شكلى كه مطابقت فرم و كارآئى را در آنها مىتوان ديد . در شكلهاى 1 و 2 بخشهائى ديده مىشود كه در آن با يك نظم از پيش تعيين شده ، درها و پنجره‌ها تعبيه شده‌اند و يا ايوانى متقارن در جلوى بنا با اطاقهائى در پشت به صورتى بسته كه اشاره‌اى به مفهوم تقارن در اين بناها مىباشد . در نمونه‌هاى « ب » اين مسئله به نحو بارزترى ديده مىشود ( عكس 6 رنگى ) . در اين نما مىتوان به يك عامل تزئينى نيز اشاره كرد ، عناصرى كه در شكل 1 - بالا : نماى جنوبى ساختمان . پائين : پلان همكف . ( 1 - ايوان 2 - اتاق 3 - انبار ) . جهت تطابق با فرم ، تركيب ساده‌اى مىيابند . در اين زمينه صحبت از نرده‌هائى مىتوان كرد كه گرداگرد ايوانها قرار گرفته و موجب شده‌اند كه ايوانها حالت پوشش‌گونه و فضاى تعريف‌شده‌اى را به دست دهند و اين خود با توجه به معيارهاى هنر معمارى عاملى در جهت غنى شدن فضاهاى معمارى است . در گونه‌هاى « ج » كه زيربناها خالى شده ، مسئلهء تقارن را در چهارچوب بنا با رديفهائى از ستونهاى چوبى همانند نمونه‌هاى پيشين مشاهده مىكنيم . در اين بناها ، تقارن زيبا و متناسبى در پلانها ديده مىشود و تناسبهاى موزون بنا نيز به نحو مشخصى در مجموعهء قطعات و اجزاء خود را نشان مىدهند . اين خصوصيات در نمونهء عكسهاى 12 رنگى و 1 سياه‌وسفيد با آهنگى ساده در سطوح زير پنجره‌ها و در نمونهء عكس 8 رنگى به صورت يك پنجره متقارن در اطاقى رو به ايوان به شكل مكرر نمايان مىشود . در نمونه‌هاى « د » كه كاملترين بناهاى بومى هستند شكل و فرم بسته‌ترى مشاهده مىشود . در اين بناها پلانها شكل منسجم‌ترى به خود مىگيرند و عمدتا ارتباط از طريق ايوان در بين اطاقها انجام مىشود كه خصوصيتى است همانند يك معمارى شهرى ، نظير آنچه كه در شكل 3 ديده مىشود ( دو رديف اطاق كه راهروئى در وسط ارتباط آنها را ممكن مىسازد ) . به نظر مىرسد دو فضاى متداخل به صورتى مستقل ، ساخت داخلى و خارجى بنا را ممكن ساخته‌اند . در اين نمونه‌ها پوشش خارجى ساختمان به شكل هنرمندانه‌ترى پيوستگى اجزاء و عناصر را سبب گشته است . در نمونهء عكسهاى 14 رنگى و 2 سياه‌وسفيد اين عوامل هنرمندانه گاه به صورت نرده‌هائى با اشكال هندسى و گاه به صورت سرستونهاى چوبى ، گسترهء مناسبترى يافته‌اند . شكل 2 - بالا : نماى جنوبى ساختمان . پائين : پلان همكف . ( 1 - ايوان 2 - اتاق )