ابراهيم اصلاح عربانى

191

كتاب گيلان ( فارسى )

چند تن از افسران ايرانى و خارجى در خدمت جنگل . در كسما ، مركز تشكيلات ادارى و مالى ، كميسيون جنگ تشكيل شد ؛ در لاهيجان نظام ملى تأسيس يافت و هيئت اتحاد اسلام به كميته‌اى تبديل شد كه داراى بيست و هفت عضو به اسامى ذيل بود : ميرزا كوچك خان ، حاجى ميرزا محمد رضا حكيمى ، حاجى سيد محمود روحانى ، حاجى شيخ على علم الهدى ، سيد عبد الوهاب صالح ، ميرزا محمد انشائى ، شيخ بهاء الدين املشى ، مير منصور هدى ، شيخ محمود كسمائى ، دكتر ابو القاسم فربد ، حسين كسمائى ، اسماعيل عطار ، عزت اللّه خان هدايت ، وقار السلطنه ، مشهدى على شاه ، حسن خياط معروف به پدر ، رضا افشار ، سيد حبيب اللّه خان مدنى ، شيخ عبد السلام ، ابراهيم كسمائى ، ميرزا هادى لاكانى ، محمد على پير بازارى ، ميرزا حمد خان مدنى ، سيد عبد الكريم كاشى ، اسكندر خان امانى ، حاجى احمد كسمائى و آقا جواد گل‌افزانى . جوانان گيلان براى فراگرفتن فنون نظامى از هرسو به گوراب زرميخ روى آوردند و نهضت جنگل سراسر گيلان را زير نفوذ خود قرار داد . متنفذين مازندران از جمله عباس منتظمى ( منتظم الملك ) ، امير اسعد فرزند سپهسالار ، سالار رشيد و امير انتصار دست دوستى و اتحاد به سوى جنگليها دراز كردند و براى تحكيم رشته‌هاى دوستى و مودّت در كسما با سران جنگل ملاقات نمودند . هنگامىكه در اكتبر 1917 انقلاب كمونيستى روسيه به رهبرى لنين پيروز شد نفوذ و قدرت نهضت جنگل به اوج رسيد . مشى سياسى روسها و طرز رفتار افسران و قزاقان روسى تغيير يافت ؛ دشمنى و خصومت خاتمه پيدا كرد و تبديل به دوستى و مرافقت گرديد . در ژوئيهء 1917 ميلادى كرنسكى رئيس دولت انقلابى روسيه به ژنرال باراتوف فرمانده قواى روس در ايران دستور مراجعت داد . نبودن ارتباط بين ژنرال باراتوف و فرماندهى ارتش قفقاز و مشكلاتى كه در اثر انقلاب روسيه براى پرداخت حقوق و مخارج سربازان ايجاد شده بود ، همچنين از هم گسيختن رشته‌هاى نظم قبلى موجب گرديد كه ژنرال باراتوف از نظر قدرت فرماندهى و تسلط بر روى افراد خود دچار ضعف گردد . چندين هزار سرباز روس كه خود را رها شده از هرقيدوبندى مىديدند از كرمانشاه و همدان و قزوين به سوى شمال روان شدند تا خود را به بندر انزلى رسانيده از آنجا به وطن خود بازگردند . قزاقان روس در موقع عبور از شهرها و روستاها دست به قتل‌وغارت اموال مردم زده از هيچ تجاوزى به اهالى بىدفاع روىگردان نبودند حتى در مواردى كه با دفاع مردم مواجه مىشدند به سوزاندن خانه‌ها و بناها مبادرت مىكردند . چنان‌كه در شهر همدان تعداد زيادى از خانه‌ها را طعمه حريق ساختند . جنگليها با اطلاع از اعمال سربازان روس خود را براى مقابله با آنان آماده نمودند . اهالى گيلان به شدت وحشت‌زده و ناراحت بودند . دولت از مقابله با قزاقان روس به كلى عاجز بود . در اين لحظات حساس مردم به همت والاى ميرزا كوچك خان چشم اميد دوخته بودند . ميرزا كه خود را موظف به دفاع از هموطنان مظلوم خويش مىديد عده‌اى از افراد مسلح خود را در منجيل مستقر ساخته راه عبور قزاقان روس را مسدود كرد . همزمان با اين پيش‌گيريها نمايندگانى از سوى خود نزد فرمانده روس اعزام داشت و ضمن پيامى اظهار داشت هيئت اتحاد اسلام در گيلان با مراجعت قشون روسيه به كشورشان كاملا موافقت دارد و در اين زمينه نيز از فراهم ساختن هيچگونه تسهيلاتى خوددارى نخواهد كرد اما به شرطى كه عبور آنها موجبات زحمت و سلب آسايش اهالى را فراهم نسازد و تابع مقرراتى باشد كه هيئت اتحاد اسلام در اجراى دقيق آنها نظارت و پافشارى خواهد كرد . با دريافت اين پيام فرماندهى قشون روسيه ترتيبى اتخاذ كرد كه از تجاوز و تعدى قزاقان نسبت به اهالى جلوگيرى شود و ضمنا به مذاكره با هيئت اتحاد اسلام پرداخت كه منجر به عقد پيمانى در 9 ماده گرديد . بر طبق اين پيمان روسها متعهد شدند كه در نهايت دقت و مراقبت سربازان خود را از گيلان عبور دهند و هيئت اتحاد اسلام متقابلا تعهد كرد تسهيلات لازم را جهت عبور سربازان روس فراهم سازد . بدين‌ترتيب با همت ميرزا كوچك خان يكى از مشكلات اساسى از پيش پاى مردم گيلان برداشته شد . از آن‌پس خاطر مبارزان جنگل نيز از مزاحمتهاى روسهاى تزارى آسوده گرديد و لبه تيز حمله متوجه انگليسيها شد . در اين زمينه دنيس رايت سفير سابق انگلستان در ايران چنين مىنويسد : « در اين ميان انقلاب روسيه در ماه مارس 1917 و در دنبال آن ، در هم