سر در عمارت عالىقاپو برافراشتند . روز پانزدهم ارديبهشت‌ماه جنازه شهدا از سوى علما و بزرگان شهر و مجاهدان گيلانى تشييع شد و در مراسم به خاك‌سپارى آنان نطقهائى ايراد گرديد . جنازه شهداى مسلمان به شاهزاده حسين و جنازه شهيدان ارمنى به گورستان ارامنه حمل شد و مجالس ختم و يادبود براى آنان منعقد گرديد . روز شانزدهم ارديبهشت حاجى بحر العلوم رشتى وكيل دوره اول رشت با پسرش در يكى از روستاهاى قزوين دستگير شد و به جرم طرفدارى از شاه و مستبدين در صحن عمارت ركنيه تيرباران گرديد . قاسم خان امير تومان فرمانده قزاقان و عباسعلى داروغه قزوين و تعداد ديگرى از عوامل استبداد نيز توسط مجاهدان گيلانى و قزوينى اعدام شدند . خبر فتح قزوين در تمام روزنامه‌ها و نشريات منتشر شد و شجاعت و شهامت مجاهدان گيلان مورد ستايش و تحسين قرار گرفت . شعرا اشعار پرشورى ساختند كه در جرايد درج شد . قطعه ذيل كه توسط مدير نسيم شمال سروده شده نمونه‌اى از اشعار مزبور است : فاش مىگويم ره‌ورسم مسلمانى يكى است * مشرب مشروطه‌خواهى جوش ايرانى يكى است ميل شيرازى و يزدى و صفاهانى يكى است * قصد قفقازى و تبريزى و گيلانى يكى است متفق گشتند شيران جمله از بهر شكار * فتح قزوين ماند از شيران گيلان يادگار سه روز پس از فتح قزوين سپهدار وارد اين شهر شد و مورد استقبال پرشورى قرار گرفت . به مناسبت ورود سپهدار طاق نصرتهائى برپا گرديد و شهر چراغانى شد . قبل از ورود او كميسيونى براى رسيدگى به امور انقلاب تشكيل شده بود كه اعضاى آن عبارت بودند از : معز السلطان ، يپرم خان ، على محمد تربيت ، حاجى ميرپنج ، وليكوف ، محمودزاده و سرنيك . كميسيون براى برخى از سازمانهاى دولتى رؤساى جديدى انتخاب كرد از جمله عميد السلطان را به عنوان حاكم شهر و منتصر الدوله را به عنوان رياست نظميه منصوب نمود . محمد على شاه و مستبدين از شنيدن خبر سقوط قزوين سخت بيمناك گرديدند . « اين خبر پس از چند ساعت به تهران رسيد . درباريان بىاندازه بيم نمودند . آن روز محمد على ميرزا به سان پرداخته و نمايندگان اروپا و بسيارى از درباريان نزد او بودند « 90 » ، و چون اين خبر پراكنده شد بر همگى ناگوار افتاد و سردى انجمن را فراگرفت . قزوين دهانه تهران به شمار است و هركس مىدانست شورشيان به زودى روانه آنجا خواهند شد . » « 91 » اما محمد على شاه اميدوار بود با فرمانى كه در زادروز تولد خود راجع به استقرار مجدد مشروطيت صادر كرده و نيز تغيير كابينه بار ديگر بتواند بر مشكلات فايق آيد . فرمان مزبور بدين‌قرار است : « چون براى تهيهء ضروريات مملكت و تدارك حوائج ملت ، تنظيم و ترتيب ادارهء دولتى ، شرط اول است و تاكنون ، دوائر دولت ، بر روى اساس صحيحى مرتب نبوده و اغتشاش ادارات ، توليد انواع مشكلات و هرج‌ومرج نموده ، روز به‌روز سلاسل نظم و امنيت از هم گسيخته است . لهذا براى ترتيب و تنظيم ادارات دولتى ، اصول مشروطيت را كه در تأمين آسايش حال رعيت و ترتيب امورات دولت و مملكت ، بهترين اساس است ، از تاريخ امروز كه 14 ربيع - الثانى 1327 است ، به ميمنت و سعادت در مملكت ايران برقرار فرموديم تا نمايندگان ملت و عقلاى مملكت ، در حل‌وفصل مشكلات امور و تدوين قوانين برحسب احتياجات وطن عزيز و مقتضاى وقت و ميزان شرع مبين و مذهب اسلام ، با اولياى دولت موافقت نموده ، در استحكام مبانى نظم و امنيت و معدلت و استحصال موجبات سلامت و سعادت مملكت ، مساعى جميله به كار برده ، بعون اللّه تعالى از ميامن توجهات حضرت صاحب الامر عجل اللّه فرجه ، بلاياى جور و نفاق ، به مزاياى شور و اتفاق ، مرتفع و بساط انقلاب و اختلاف ، به اساس عدل و رفاه مبدل گردد . على هذا مطابق نظامنامهء انتخابات كه عنقريب منتشر خواهد شد ، بايد در غرهء رجب المرجب 1327 ، نمايندگان ملت منتخب شده ، هرچه زودتر در طهران حاضر شوند كه ان شاء اللّه تعالى ، در

--> ( 90 ) . اجتماع نمايندگان كشورهاى خارجى در دربار و مراسم سان به مناسبت زادروز تولد محمد على شاه بوده است . ( 91 ) . تاريخ مشروطهء ايران ، احمد كسروى ، انتشارات اميركبير ، جلد دوم ، چاپ هشتم 1356 ، صفحه 22 .