از جمال الدين قادرى ، مريد شيخ عبد النبى قادرى ، به خواهش محمد باقر شاه ، در 11 شوال 1209 ق / 1795 م . آغاز ( ديباچه عربى ) : الحمد لله الواحد الاحد القدوس الفرد الصمد . آغاز ( فارسى ) ؛ آغاز مىكنم براى انجام اين كتاب نيكو فرجام . . . الحمد لمن قام بحمده . . . ثنا و ستايش از ارواح و اجساد كه لال‌اند بر آن حروف حمد . مشترك 3 / 1289 ( 1 نسخه ) كشف الظنون 1 / 181 « انسان الكامل فى معرفة الاواخر و الاوائل » ؛ كحاله 5 / 313 عبد الكريم الجيلى ؛ هدية العارفين 1 / 160 همان جيلى . نوشاهى ، موزه 202 . * انسان كامل : رساله در بيان . . . از اسماعيل فرزند شاه عالم عبد العزيز ، به نام مرتضى خان شيخ فريد . در 1 « مقدمه » و 3 « باب » و 1 « خاتمه » . نسخه‌ها 2 / 1050 . فيلم 1 / 572 . بادليان ش 47 / 2827 نوشته 1021 - 1023 . * انسان كامل : منازل السايرين . نسفى ، عزيز الدين محمد ، عزيز ، از مريدان شيخ سعد الدين حموى ( د 649 ق / 1251 م ) . از مردم نخشب ( نسف ) . از آنجا به بخارا رفت و تا 671 / 1273 م آنجا بود . . . و چون همهء كسانش در فتنه‌هاى پياپى كشته شده بودند به خراسان و از آنجا به اصفهان ، شيراز رفته و در ابرقو جاى گزيد ، و پيش از 700 ق / 1300 م درگذشته است . انسان كامل را كه دربرگيرندهء 32 رساله است ، گويا در بخارا آغاز كرده و در شيراز 680 ق / 1281 م ( رمضان 691 ، اشكورى 21 / 15 ) به انجام رسانده است . و انسان كامل نامى است كه بعدها به مجموعه رساله‌هاى او داده شده است . در ديباچه مجموعه رساله‌هايش مىگويد : از اين بيچاره خواستند ، چند رساله در علومى كه دانستن آنها ضرور است بنگارم ، گفتم اگر جمله علوم را بياورم دراز شود . آنچه شما درخواست كنيد نويسم ، و بيست رساله جمع كردم ، ده چنان باشد كه مبتدى و منتهى را از آن نصيب ) باشد ، و ده چنان باشد كه جز منتهى را از آن نصيب نباشد . و پيش از رسايل چهار « فصل » نوشتم : 1 - در بيان شريعت و طريقت و حقيقت ، 2 - در بيان انسان كامل ، 3 - در بيان كامل آزاد ، ( 3 - در بيان صحبت ) 4 - در بيان سلوك - ( نسخه‌ى اشكورى ) 5 - در بيان صحبت ، 6 - در بيان سلوك . « انسان كامل » با يك مقدمه كه همين رسالهء چهار فصلى باشد و 22 + 11 رساله‌ى ديگر ، به كوشش ماژيران موله ، در 1340 خ ، با پيش‌گفتارى به فرانسوى چاپ شده است ( - منازل السايرين ، ص 985 ) . آغاز : حمد له ، عاقبت . صلات . اما بعد ، چنين گويد . . . عزيز بن محمد النسفى ، كه جماعت درويشان . . . از اين بيچاره درخواست كردند كه مىبايد چند رساله جمع كنيد از مقابلهء مقدمهء « منازل السايرين » ( دايرة المعارف ( ش 538 ) با مقدمهء « انسان كامل » ، چنين روشن گرديد كه وى دو مجموعه رساله به نام « منازل السايرين » گرد آورده است : يكى گسترده و يكى كوتاه ، ازاين‌روى نام درست مجموعه‌اى كه به نام « انسان كامل » چاپ شده است همان « منازل