احمد منزوى

504

فهرستواره كتابهاى فارسى ( فارسى )

چه روشن دل شد ؟ گفت . . . ، گفتم از چه نامور شد ؟ گفت . . . ( - مشترك ) . مشترك 4 / 2370 ؛ پاكستان مين فارسى 2 / 250 . بشير حسين ، شيرانى 2 / 229 . * شايست و ناشايست . نام نگارنده يا گرد آورندهء آن مانند بيشتر كتاب‌هاى پهلوى بدست نيست . در فهرست‌ها نام ويژه‌اى بدان داده نشده ، در ميان دانشمندان زردشتى آن را « روايت » نيز مىخوانند . كتاب فقهى و آيين‌هاى زردشتى است . كه گاهى زنجيرهء روايت‌كنندگان را دارد . روزگارش نيز به دست نيست ، جز آنكه در آن نشانه‌اى كه به دوران اسلامى ايران باشد نيست . و مىتوان گمان برد در اواخر روزگار ساسانى و پس از 632 م نگاشته شده باشد . در 10 « فصل » : 1 - گناهان هشتگانه و تاوان آنها ، 2 - جسد مردگان و آيين‌ها دربارهء آنان ، 3 - عادت ماهانهء زنان ، 4 - كستى ( كمربند ) و پيراهن دينى ، 5 - گناه سخن گفتن هنگام خوردن ، 6 - گناهان و ثواب‌ها ، 7 - ستايش خورشيد سه‌بار در روز ، گناه خاموش ساختن آتش ، 8 - تاوان گناهان ، 9 - متفرقه : درگذشت موبدى در غربت ، مرده در كشتى و دريا . . . 10 - اندازهء كستى ، آيين در گذشتگان ، كشتن جانوران ، گناه ازدواج نكردن ، سپس متمم آن ، فصل‌هاى 11 تا 14 و 15 تا 23 كه از روزگار ديرتر است . 11 - درجات گناهان و تاوان پولى آن‌ها ، 12 - جزئياتى از آيين‌هاى دينى ، 13 - اهميت سرايش‌گاهان ، 14 - آداب دينى ، 15 - گفتگو ميان زردشت و اورمزد ( فلسفى - اعتقادى ) ، 16 - نيز دربارهء گناهان ، 17 - نيز گفتگو ميان زردشت و اورمزد ، 18 - ثواب برآوردن آيين گاهنبار و ازدواج با نزديكان ، 19 - خواندن دعاى اهونور ، 20 - اندرزهايى از دينكرد ، 21 - چگونگى اندازه‌گيرى اوقات روزانه ، 22 - دعاى خاص ايزدان سىگانه ، 23 - صفات هريك از ايزدان سىگانه . تفضلى ، تاريخ ادبيات ايران باستان 279 « شايست » و . . . 282 « متمم شايست . . . » كه چند نسخهء نسبتا كهن آن را نشان داده . ملك 9 / 63 ش ( 2 ) 5835 آغاز : نام ايزد مهربان . اين فريضه است از چند باب شايست و ناشايست كه بر مردمان فريضه است كه برخوانند و نيك از بد بدانند . بريلوى ، دهابهار 33 ، 34 ، 35 . * شبستان نكات و گلستان لغات : شبستان خيال . از ملا يحيى ( محمد يحيى ) سيبك ( شيبك ) نيشابورى ( د 852 ق / 1448 م ) كه نخست « تفاحى » و سپس « فتاحى » تخلص مىكرده است . در ديباچهء نسخه از خود به « فتاحى » ياد كرده است . به سال 843 ق / 1440 م / زيبا شبستانى . با انشايى پراستعاره ، با سر بندهاى « نكته » و « حكايت » ، در 8 « باب » هريك در چند « فصل » دست‌كم 4 بار چاپ شده ( مشار ) . باب 1 - ايمان و اسلام ، 5 فصل ، 2 - عدل ملوك و اعوانهم ، 3 فصل ، 3 - علم و علما ، 4 فصل ، 4 - زهاد ، مشايخ و عباد ، 3 فصل ، 5 - اطباق ( مقايسه ) اخلاق اجناس الناس ، 7 فصل ، 6 - فضيلت كسب و حرفه ، 10 فصل ، 7 - المستلذات و المشتهيات ، چند فصل ، 8 - فوايد