و لوح عالم صغير ، 5 - نصيحت . اين گفتار در « انسان كامل » ( هف ) او ( ص 185 - 194 ) چاپ شده است . آغاز : حمد له . عاقبت . صلات . . . چنين گويد اضعف . . . كه جماعت درويشان ، از اين بيچاره درخواست كردند كه مىبايد در بيان لوح و قلم و دوات . مشترك 3 / 1862 ( 1 نسخه ) ؛ نسخه‌ها 2 / 1356 ، 1357 كه جز اين هستند ؛ ذريعه 18 / 376 كه جز اين است . * ليالى ( لآلى ) مخزونه . ن . اوراد . آستان قدس ، نامگو 480 . « م » * ما قل و دل . از مير عظمت الله ، بىخبر بلگرامى ( د 24 ذيقعدهء 1142 / 30 - 1729 م ) فرزند مير سيد لطف الله . ( - سفينهء بىخبر 3 / 1917 ) دربارهء ادراك و عمل و معيار درستى و نادرستى آنها . در ديباچه سبب نگارش را مىگويد : كه روزى با دوستان سخن از عقل و ادراك به ميان آمد . يكى گفت كه عقل و ادراك دانايان هر مشرب و مذهب فردا فرد و عليحده و مختلف و مخصوص به خود آنهاست پس ما كدام را بپذيريم . من گفتم . . . سپس به كمك كتابهاى ديگر به نگارش اين پرداختم . آغاز : سزاوار ستايش و سپاس ، خداوندى است كه به هر صفت موصوف و هر اسم مسمى است . مشترك 2 / 977 ؛ فهرستواره ، 3 / 1917 « سفينهء بىخبر » ؛ ذريعه 12 / 195 « سفينه بىخبر » او ؛ فرهنگ سخنوران چ 2 ج 1 / 154 ؛ تاريخ تذكره‌ها 1 / 708 . نوشاهى ، انجمن 33 . * ماهيّت العلم . بابا افضل - ايمنى از بطلان نفس . * ماهيّت النفس : نفس : ترجمهء رسالهء معاد : رساله در بيان قواى نفس انسانى . متن از ابن سينا ، ابو على حسين ( د 428 ق / 1037 م ) . نمايهء 16 « فصل » آن در مهدوى « مصنفات » 245 آمده است ، كه فصل 16 آن « فى خاتمة الفصول » است . نسخه‌هاى آن به نام‌ها و حتى دگرگونىها در متن ديده شده است : النفس على طريق الدليل و البرهان ، فى النفس الناطقه ، المعاد ، نفس الفلكى . . . آغاز : الحمد لله اهل كل حمد ، ان يكون . . . و بعد فهذه رسالة عملتها باسم بعض الخلص من الاخوان ، مشتملة . . . مهدوى ( همانجا ) مىنويسد : دو ترجمهء فارسى از آن در دست است : يكى كوتاه شده و منسوب به خود نگارنده و ديگرى گسترده‌تر نزديك به اصل از ناشناس . عبد الحسين حايرى ( 9 / 616 ) سومين و ابراهيم ديباجى ( نوربخش 2 / 252 ) چهارمين را نشان داده‌اند . يكم به نام‌هاى « المعاد » ، « اقسام النفوس و احوالها » ، « ماهيت النفس » و از اين‌گونه ناميده شده است ، و چنان كه گفته شد منسوب به خود نگارنده ، در 16 فصل است ، كه شانزدهم در ختم فصول است . چاپ : تهران ، به كوشش استاد