( ص 174 - 219 ) به كوشش دكتر بيانى چاپ شده است . آغاز : حمد باد ما ملكى را كه ملك هردو جهان در تصرف اوست . . . دوستى از دوستان عزيز ، را سؤال كرد كه مرغان زبان يكديگر دانند . نسخه‌ها 2 / 1287 « عقل سرخ » ( 2 نسخه ) ، همانجا 5 / 3734 « قصهء زبان مرغان » ( 1 نسخه ) ؛ اعلام 2 / 1023 سهروردى ؛ صفا 2 / 299 ، 998 ؛ فرهنگ ايران زمين 1346 خ / 299 ؛ هدية العارفين 2 / 521 ؛ مشار ، مؤلفين 6 / 823 . فيلم 1 / 566 « عقل سرخ » ، همانجا 2 / 50 « عقل سرخ » ، همانجا 3 / 80 « عقل سرخ » ؛ مجلس 5 / 500 « زبان مرغان » بىنام نگارنده ؛ ملى ، تهران 5 / 546 « عقل سرخ » . خاورشناسى ، داستان 78 « قصهء مرغان » ؛ فرهنگستان ، نامگو 1 / 627 « قصهء . . . » * عقل فعال . از شيخ حسين [ ديباچه ] . به استفسار « جالينوس زمان ، مسيح دوران » كه از وى نام نمىبرد ، بر پايهء آنچه از كتاب‌هاى ابو على سينا از « شفا » و « اشارات » و « تعليقات » حكماى حكمت بدست آمده است . بخشبندى نشده . روزگارش بدست نيامد جز آنكه نسخه در مجموعه‌اى نوشتهء 1075 ق به همين خامه است . و نيز همراه است با « تحقيق التشكيك » آقا حسين خوانسارى ( د 1098 ق ) . آغاز : الحمد لله الذى اضاء بنوره العقل الفعال مصابيح النفوس القابله . . . اما بعد ، كفايهء وافى عنايت ، كه در باب اطلاق عقل فعال در مواضع اثبات . دايرة المعارف ش 4 / 513 عكسى از نسخهء كرمان كتابخانهء ابراهيمى شيخيان . * عقل و اسامى و صفات آن : رساله در بيان فضيلت . . . افغانستان ، بركويل 147 . * عقل و علم : رسالة فى العقل و العلم . از علاء الدوله سمنانى ( 659 - 736 ق ) . آغاز : اشهد الله انه لا إله الا هو ، و الملائكة و اولو العلم قائما . اعلام 2 / 1473 ؛ طبقات 8 / 10 ؛ نفيسى 1 / 148 ، همانجا 2 / 733 . استانبول ، دانشگاه 53 ؛ تركيه ، كتابخانه 221 . * عقل و علم : عقلا اشرفند يا علما : رساله در اثبات اشرفيت عقلا از علما از رشيد الدين فضل الله همدانى ، ( 648 - 718 ق / 1250 - 1318 م ) . خود به آن نامى نداده . نخست در تعريف علم ، سپس تقسيم آن به تصور و تصديق و ديگر تقسيم‌ها ، مانند شرعى و غيرشرعى ، غيرشرعى مانند هندسه و حساب و پزشكى و ديگر تقسيم‌ها . آنگاه عقل را به چهار معنى تقسيم كرده است : جوهر مجرد ، قوت نظرى ، عقل كه مناط تكليف است ، مصطلح جمهور . آنگاه مىپردازد به ستايش « پادشاه اسلام » [ اولجايتو 716 ق ] ، و اينكه در اواخر رجب 705 ق در مقام « گاو بارى » گفته است علما بهتر از عقلا باشند . . . تا اينكه در شعبان همان سال دستور مىرسد در اين‌باره كلمه‌اى گويم و من به اين نگارش پرداختم . و وعده مىدهد در « رسالهء خير و شر » بيشتر به آن بپردازد . اين گفتار در ص 213 - 263 چاپ فكس ميله جاى دارد .