( 930 - 984 ق ) راه يافته است . پس از مرگ تهماسب در 984 ق به مكه و از آن‌جا به هند برگشته است . و در دربار اكبر ( 963 - 1004 ) جايگاهى يافته است . و به دستور او آغاز به نگارش تاريخ هزارهء اسلام را كرده است . تا در 15 صفر 996 ق در لاهور كشته شد . و پس از مرگ‌اش ديگران كار او را دنبال كرده « تاريخ الفى » ( - هف 1 / 571 ) نام گذاشتند . مهد اليه نيز حكيم ابو الفتح بن عبد الرزاق گيلانى ( د 977 ق / 1589 م ) ( - خواص اغذيه . مشترك 1 / 426 ) مىباشد . فاتحه در 5 « فتح » : فتح 1 - آفرينش عالم و پايندگى جهان و آدم تا پيامبر ، 2 - مذاهب بنى آدم و تعداد طرق سالكان شرايع ، 3 - تعريف حكمت و خاست‌گاه و تقسيم آن ، 4 - پيدا شدن صناعت پزشكى ، 5 - حدود ولايت يونان و نسب ايشان در 2 « مقصد » : مقصد يكم در حكماى پيش از اسلام . مقصد دوم در حكماى روزگار اسلام ، خواه مسلمان و خواه غير مسلمان . خاتمه در بيان تعداد مذاهب . و به دنبال هر زندگىنامه خلاصهء انديشه‌هاى آنان را آورده است . گويا نگارنده كتاب را به پايان نرسانده است . آغاز : فتح كلام خير انجام به نام حكيمى سزد كه جميع ذات وجود به حمد اوست . . . بعد ، مىگويد اضعف الخلق الى اللّه القوى احمد . مشترك 2 / 1004 ، 1005 ( 1 نسخه ) ، همانجا 10 / 115 ( نامش ) ؛ ذريعه 7 / 226 « خلاصة الحيواة » و يكى ديگر « خلاصة الحيوان » كه هر دو همين است ، همانجا 10 / 95 « رجال » ؛ استورى 1110 ؛ فرهنگ‌نويسى 46 ؛ پاكستان مين 1 / 388 ؛ پاكستان و هند 4 / 675 . آستان قدس 7 / 76 ؛ ادبيات 1 / 225 ؛ ادبيات ، حكمت 15 ؛ اشكورى 7 / 202 ؛ چند نسخهء خطى 1 / 109 ؛ دانشگاه 6 / 2442 « تاريخ الفى » و اين كارش ، همانجا 9 / 1395 ؛ دو كتابخانه 745 ؛ مجلس 2 / 319 « خلاصة الحيوان » ؛ مشهد ، آستان قدس ، الفبايى 238 ؛ ملك 2 / 229 ، همانجا 5 / 236 ؛ ملى 6 / 472 كه نام نگارنده نادرست آمده است ؛ نشريه 1 / 163 ، همانجا 5 / 703 ، همانجا 8 / 66 . آصفيه ، هندليست 1 / 318 ش 33 ؛ آكادمى علوم ، زندگىنامه 65 ، 66 ؛ ازبكستان ، تاشكند 3 / 224 ؛ ايوانف ، كرزن 497 ؛ بانكيپور 31 / 40 ؛ تاجيكستان ، دوشنبه 1 / 186 ؛ ريو 3 / 1035 فرهنگستان ، الفبايى 1 / 173 ( 2 نسخه ) ؛ گنج 2 / 470 ؛ مرآت العلوم 2 / 42 . خلاصة الذهب . مجد الاشراف جلال الدين محمد ، ذهبى شريفى شيرازى ، فرزند ابو القاسم راز ، در بيان سلسله‌ى ذهبيه‌ى رضويه . چاپ : شيراز ، 1322 ق ، 88 ص . مشار 2 / 1905 با « روحية القدسيه » در يك مجلد . خلاصة السير . برهان مسكين ، كه در هرات مىزيسته و « ارشاد المسلمين » را در شرح « عقايد الاسلام » نجم الدين نسفى را در 914 ق / 1508 م به پايان رسانده است . و نام 8 كار او را نفيسى ( 2 / 1142 ) برشمارده است ، كه اين يكى در ميان آنها نيست . در ارشاد المسلمين پيشگفته نسخه‌ى 7113 گنج‌بخش از كتاب ديگر خود به نام « خلاصة السير » نام برده است . مشترك 2 / 1142 « ارشاد المسلمين » او و نام 8 كارش . خلاصة العارفين . ن . ملفوظات بهاء الدين