احمد منزوى

اختصارات از منابع 10

فهرستواره كتابهاى فارسى ( فارسى )

موزه‌ها و بهره‌مند كردن مردم از آنها به واسطهء تعليم در مدارس و عرضه داشتن به انظار عامه است » . در همين راستا ، امروز نيز انجمن آثار و مفاخر فرهنگى مفتخر است ، مجموعه‌اى را تقديم علاقه‌مندان اين آثار كند ، كه داراى دو ويژگى برجسته است . نخست وجه كتابشناسى آن است . رشته‌اى كه در جهان شناخته شده ، و سابقه‌اى ديرين دارد . امّا اين رشته در ايران چندان مورد توجه قرار نگرفته و نتوانسته جاى خود را در ميان ساير فعاليتهاى علمى باز كند . در صورتى كه اگر نيك بنگريم ، يكى از نخستين جاهايى كه بايد اين رشته در آن مىباليد و گسترش مىيافت ، ايران بود . زيرا كتابشناسى هنگامى ضرورت پيدا مىكند كه سرزمينى داراى فرهنگ و تمدنى غنى و آثار نوشتارى فراوان باشد ، و ايران واجد تمام اين شرايط است . كتابشناسى در ايران به صورت علمى و جدى توسط استادانى چون محمد تقى دانش‌پژوه و ايرج افشار شروع شد كه حاصل فعاليتهاى بىوقفه آنها چند جلد فهرست نسخ خطى فارسى در ايران است كه همچنان از منابع اصلى كتابشناسى به‌شمار مىآيند و جا دارد از زحمات اين دو دانشمند بزرگوار قدردانى و سپاس به عمل آيد . در ادامه روند فعاليت كتابشناسى افراد ديگرى نيز بودند كه كمابيش اين راه را ادامه دادند . امّا تمام اين فعاليتها به صورت پراكنده و مختص به كتابخانه‌هاى خاصى بود كه نياز به داشتن فهرستى از نسخ خطى يا چاپى خود داشتند ، و تنها تأليف كتابشناسى كه توانست مجموعه‌اى از فهرست چند كتابخانه را در خود داشته باشد ، فهرست شش جلدى « نسخه‌هاى خطى فارسى » نگاشتهء استاد احمد منزوى بود ، در صورتى كه در خارج از ايران افرادى چون بروكلمان « 1 » و استورى « 2 » و سزگين « 3 » در اين رشته گامهاى بسيارى برداشته و توانسته بودند فهرستهاى جامعى تهيه كنند ، كه گرچه كامل نيستند ، اما در نوع خود بىنظيراند . از ميان اين محققان تنها استورى بود كه به نسخه‌هاى خطى فارسى پرداخت و پس از مرگ استاد نيز كار او توسط شاگردانش ادامه يافت . به هر حال ، جاى يك فهرست جامع « نسخ خطى فارسى » در ايران هميشه خالى احساس مىشد تا بتواند هم نسخه‌هاى خطى فارسى را در كتابخانه‌هاى غرب تا آنجا كه به فهرستها دسترسى داشته معرفى كند و هم نشانى نسخ خطى را در كتابخانه‌هاى شرق يافته و بنمايد . اكنون پس از گذشت سالها نخستين ثمرهء تلاشهاى استاد احمد منزوى در تدوين فهرستوارهء كتابهاى فارسى به وسيلهء انجمن آثار و مفاخر فرهنگى به چاپ مىرسد . شايان ذكر است كه استاد منزوى پيش از اين ، « فهرست مشترك نسخه‌هاى خطى فارسى پاكستان » را كه در سيزده جلد تدوين شده ، توسط « مركز تحقيقات فارسى ايران و پاكستان » در پاكستان

--> ( 1 ) Brockelmann , carl ( 2 ) Storey , C . A ( 3 ) Sezgin , Fuat